Wednesday, August 8, 2007

Shqiperia e Bashkuar

  

Postoj Jeton Kelmendi

Posted by Rugovapress in 17:13:28 | Permalink | Comments Off

Albert Zholi; Njeriu ne gjurmim te te rejave emigratore.

 

Interviste me z. Albert Zholi
          

Intervistoi Artan Kristo

Z Zholi, para disa ditësh në TVSH u dha një emision special mbi veprimtarinë tuaj publisitike dhe aktiviteteve në interes të jetës dhe punës së emigrantëve shqiptarë kudo që janë. Pse i jeni drejtuar vetëm emigracionit ?
-Së pari dua të them se unë kam qenë emigrant në Greqi dhe si i tillë kam njohur nga afër hallet problemet, shqetësimiet, punën, racizmin ndaj tyre, por mbi të gjitha dëshirën e tyre të madhe për të pasqyruar denjësisht cilësitë dhe vitytet më të mira të shqiptarit pavarsisht se në momente të caktuara ata luftohen padrejtësisht nga Media, dhe qarqe të caktuara ekstremiste raciste. Emigrantët janë njerëzit e sakrificës, të cilët i japin një ndihmë të jashtzakonshme ekonomike atdheut, duke e lehtësuar atë nga shumë probleme sociale. Ata njëkohësisht kanë sjellë dhe sjellin ekperienca nga ,ë të ndryshmet duke investuar në bisnese të vogla dhe të mesme duke i dhënë ekonomisë shqiptare një performancë moderrne dhe pse nuk kanë gjetur gjithmonë mbështetjen e duhur. Shumë sportistë, aktorë, këngëtarë, shkencëtarë shqiptarë kudo në botë me punën dhe fjalën e tyre i kanë dhënë aq emër Shqipërisë sa zor se do të mund ta jepte politika shqiptare e të gjitha viteve, ku mun të vecoj

Inva Mula, Vitore Stefa, futbollistët tanë në Greqi dhe Itali, shtangistët, Llemadeon në Gjermani. Alida Hiskun, Këze Zylon në Amerikë, Tedi Papavrami, Parashqevi Simaku, piktorët, Bakiun në Rumani, Simsian dhe shkrimtarët shqiptarë në Amerikë, Naum Prifti, Dalip Greca , që do ditë ti rendisësh… .

Pa punën dhe mendjen e emigrantëve problemet e Shqipërisë do të ishin disa herë më të mëdha. Ata meritojnë vëmendje të madhe dhe unë e ndje veten gjitjmonë pjesë të tyre. Prandaj mundohem të jap një ndihmë sado modeste për numrin e tyre të madh. Të mos harrojmë emigrantët përbëjnë 1/3 e popullsisë shqiptare, duke e bërë vendin me emigracion më të madh në europë për frymë të popullsisë.

-Cilat janë problemet më të mëdha të emigrantëve tanë kudo në botë”
-Ato janë shumë, por unë do të vecoja tre: Së pari-Politikat e ndryshme migratore të vendeve të ndryshme që kanë bërë dhe bëjnë që shumë emigratë të jenë ende jashtë procesit të legalizimit dhe të flenë gjithmonë me ëndrrën e frikshme rë deportimit. Së dyti-Mospasja e mundësisë si nga ana e shtetit dhe e vetë atyre për mësimin e gjuhës shqipe fëmijëve, e cila po bën përhapjen e një analfabetizmi masiv(për gjuhën e nënës). Së treti: Përcarja që ekziston ende te emigrantët mbi bazën e bindjeve politike apo krahinore, e cila ndikon në gjetjen e gjuhës së përbashkët për shumë probleme me karakter kombëtar apo tëtë drejtave të tyre.

-Ju mendoni se këto nuk ekzistojnë tek komuniteti i emigrantëve të tjerë:
-Jo . Ekzistojnë por jo në këto përmasa, Pastaj për probleme madhore emigrantët e vendeve të tjera e gjejnë gjuhën e përbashkët. Kështu po të marrin polakët, rusët, rumunët, por edhe kurdët në Greqi. Komunitete e tjera në botë janë përpjekur dhe kanë arriutr të krijojnë lobe të fuqishme në interes të cështjes kombëtare. Të gjithë e dimë se si është organizuar diaspora greke, serbe, hebreje etj… Dhe këtu flitet për vedne fqinje të cilat ne duhet ti marrim shembull , Shqipëria ka shumë problene në këto momente dhe oragnozime të tilla në diasporë janë shumë të domosdoshme dhe sinjifikative. Ato janë një bërthamë e fuqishme në inters të cështjes kombëtare që dali mbi politikën e ditës dhe aspirojnë për të ardhmen e kombit. Orgamizime të tilla dalin mbi intersat vetjake, mbi intersat e grupimeve të vogla qoftë partiake apo shoqatash krahinore.

-Mos vallë e kësaj natyre ishte dhe takimi i fundit në Lezhë i Konferencës së Lidhjes Shiptare në Botë, ku ju ishit Zëdhënës i Shtypit ?
-Po. Tashmë po bëhen mbi 5 vjet që diaspora shqiptare lëviz. Një diasporë që po ndjen përgjegjësinë ndaj cështjes kombëtare. Ishte një nismë e vëllezërvë Kushnini me banim në Zagreb (nga Kosova), të cilët duke parë problemet e kombit shqiptar, duke bërë ballafaqimin me organizimin e diasporës serbe, morën vite më parë një udhëtim nëpër botë për të bërë nëj organizim që mori emrin Lidhja Shiptare Botërore, në këtë rrugetim, nuk mund të mos theksohet dhe puna organizuese, sensibilizuese, e veprimtres dhe tadhetares Vitore Stefa-leka. Ajo mbetet shembulli i gruas shqiptare në emigracion në inters të cështjes kombëtare. Konfernca e Lezhës, përcaktoi platformën dhe datën e mbledhjes së Kongresit të dytë të LSHB-së i cili do të zhvillohet në Tiranë në datën 27-28, tetor. Ky është një ogur i mirë për gjithë bashkombasit tanë kudo që janë. Ndoshta ora e bashkimit pa dallim bindjej politike apo fetare po afron. Sot më tepër se kurrë ne duhet të jemi të bashkuar për vetë problemet në Kosovë ku pritet me padurim statusi përfunsimtar.

- Ju në disa organe shtypi si dhe në media vizive jeni përpjekur të bini të rejat mbi emigracionin. Cilat janë vështirësitë në këyë ndërmarje ?
-Kur flasim për vështirësi në radhë rë parë duhet të flasim për hapësirat që duhen kërkuar në mediat shiptare. Megjithëse kam drejtuar disa gazeta shqiptare hapësirat që kanë lënë botuesit për emigrantët nuk kanë qenë në ato të nevojshmet, të domodoshmet. Media shqiptare (dhe në disa raste ndoshta kanë të drejtë se në disa raste po bëhet konkurencë e pandershme) rend pas sensacionit, kronikës, sepse media tashmë është një biznes , si fruta-zarzavatet në treg. Shihet lajmi bombastik dhe të tilla përbëjnë interes vetëm ato brenda vendit, emigrantët lihen në dorë të fundit. Unë në radhë të parë doja të falëmderoja Radio Tiranën që më hapi për 7 vjet një dritare komunikimi të rëndësishëm. Dhe kjo pati efektin e vet, pasi emigrantë nga gjithë europa filluan lidhjet e përditëshme, ashtu si më vonë kjolidhje kaloi në TVSH për 2 vjet. Këto dy dritare ishin të vogla në raport me kërkesat dhe hallet e emigrantëve sidomos të atyre në Greqi dhe Itrali të cilët punonin dhe punojnë në zonat rurale dhe nuk kanë asnjë informacion për zhvillimet e proceseve të legalizimit. Gazetat në Shqipëri lënë pak hapësirë (për ato që thashë më lart) dhe më shumë i shohin me dhembshuri pa ditur se ata janë më dinjitosë dhe informacionin ndaj tyre duhet ta ndjejnë si detyrë. Ndërsa Emigranti zë një vend të rëndësishëm në mediat shqiptare për emigrantët në Greqi.

-Cili është mendimi juaj për të ardhmen e emigrantëve. A do të kthehen ata në atdhe ?
-Pyetja është shumë e përgjithshme. Nëpërnjet Instituti të Emigracionit që unë drejtoj kemi bërë disa sindazhe. Dhe në të gjitha del një përfundim, 13-15% e emigrantëve mund të kthehen. Shumë janë stabilizuar me punë, të tjerë janë lidhur nga fëmijët sepse vazjdojnë shkollat apo fëmijët nuk duan të kthehen, të tjerë nuk kanë besim se Shqipëria do të rimëkëmbet ekonomikisht, apo se politika do ti uli tonet e gjaknxehtësisë. Dritat, uji, papunësia janë problemet që i stepin më shumë emigrantët. Ata tashmë të inkuadruar plotësisht në jetën qytetare të vendbeve ku janë nuk mund ti imagjonijnë dhe jo më ti shijojnë probleme të tilla.

-Cilët emigrantë shqiptarë kanë më shumë probleme sot në botë:
-Emigrantët në Greqi. Ata përbëjnë dhe numrin më të madhe të emigrantëve tanë kudo në botë rreth 700 mijë afërsisht gjysma e emigrantë ve nëpër botë. Problemi më i madh është legalizimi i emigrantë ve të palegaliuar , ku asnjëherë politikat qeveritare emigratore greke nuk janë ngitur në nivelin e vedne të tjera të europës. Shembulli më i mirë për qeverinë greke duhet të jetë ajo italiane , e cila tashmë mund të meret si shebull apo promotor i politikave liberalizuese në ineres të emigrantëve të palegalzuar. Në këtë proces thembra e Akilit për Greqinë ngelen gjithmonë sigurimet shoqërore (ensimat) ku vendet e tjera nuk e kanë si kusht. Numrin e blerjes së tyre qeveritë greke e kanë vendosur për të mbushur arkën e boshatisur të shtetit. Së dyti fenomeni i racizmit në Greqi ndaj emigrantëve është më i theksuar se cdo vend tjetër i BE apo në botë. Këtë nuk e them unë por raportet e Organizmave Ndërkombëtarë të specilaizuar në këtë fushë dhe që bëjnë bilace serioze vjetore.

-Po shteti shqiptar a i ka ktheyr sytë nga emigrantët?
-Të jemi realist duhet të themi se nga viti në vit shihet një rritje e interesit të shtetit për të drejtat dhe për ndihmën ndaj emigrantëve. Mundësitë janë për më shumë. Sa më shumë të kujdeset shteti aq më shumë vendet pritëse do të angazhohen për të drejtat e emigrantëve. -sa shoqata e migrantësh ka sot në botë dhe a kanë lidhje me njëra tjetrën “
-Personalisht kam lidhje me 23 shoqata, Por mos harrojmë se vetëm në Greqi me sa di unë ka 13 shoqata, në Itali 6 e kështu me radhë. Numri nuk përbën problem, problem është gjuha në aktivitete dhe përfqsimet e përbashjëta në interes të komunitetit dhe cështjes kombëtare. Sa më të bashkuara të jenë shoqatat aq më shumë do të ndihet roli, puna dhe kërkesat e tyre. Një fjalë e urtë thotë se po se nderove veten stë nderon njeri. Në sndërton dot gjë të paktën mos prish.

-Mendon se ke arritur të bëh dicka për emigracioni ?
-E sotmja është nxënëse e së djeshmes. Në rast se unë kam bërë dicka më shumë se të tjerët, kjo vetëm se jam mbështetur mbi supet e punës së emigrantëve. Puna e tyre e shmëzon me zero përpjekjen time.

-Ndonjë gjë të vecantë ?
-Uroj gazetën tuaj si të vetmen gazetë shqiptare në inters të emigrantëve shqiptarë në Greqi (që botohet në Shqipëri). Kjo është një derë e hapur për të pritur halet e tyre të mëdha. Nqs shumë gazeta të tjera do të kishin vepruar kështu hallet e tyre do ishi sfumuar gradualisht. Atë që bën shtypi nuk ë ben dot politika. Në politikë për zgjidhjen e problemeve duhet talent, në gazetari sakrificë dhe talent.

Albert Zholi-ka realizuar

-616 shkrime, analiza, komente, opinioine, intervista, portrete, vezhgime, reportazhe per emigracionin. ( botime ne 19 gazeta brenda dhe jashte Shqiperise)
-96 biseda televizive ne 7 televizione shqiptare dhe nje ne Danimarke.
-284 biseda radiofonike, ne 4 radio shqiptare dhe nje greke.
-24 tregime me teme emigracionin.
- 4 libra per emigracionin.
- Lidhje me 23 shoqata te emigranteve.
-Lidhje te perditeshme me 39 shtete, Australi, Argjentine, Alaske, Suedi, Afrike e Jugut, Kine, Kanada, Amerike, Rusi, Ukraine dhe vende te tjera ku ka emigrante shqiptare.
-Pjese nga libri “Vite Emigracioni” jane perkthyer ne italisht dhe kroatisht.
-Dy libra janë pranuar në Bibliotekën Kombëtare Uashington “Vite emigracioni” dhe “Bilbilat e këngës popullore”

Veprimtaria publicistiko-letrare e Albert Zholit:
-1989 bashkpuntor i revistës “Hosteni” gazetës “Zëri Rinisë”, “Saranda”
-1993 bashkpuntor i gazetës “Drita”
-1993 e në vazhdim bashkpuntor i gazetës “Intervista” (2002 dhe “Intervista e Emigrantit)
-1994 bashkpuntor i gazetës “Java”, “Labëria” , “Egnatia” (Greqi)
-1997 Editor në stafin e gazetës “Vllazërimi” (Greqi)
-1999-2001 bashkpuntor i gazetës “Shekulli”
-2001-2002 Kryeredaktor i gazetës “Emigranti shqiptar” (mujore e pavarur)
-2002-Drejtor i Institutit Kerkimor Shqiptar per Emigracionin (OJF)
-2002 – 2006 analist për problemet e emigracionit në gazetat “Ballkan”, “Dita”, “Sot”,
“Koha Jonë”, “Tirana Observër”, “Ndryshe”, “Republika” “Ekonomia” “Telegraf”.
-2001 -2007 bashkpuntor i Radio Tirana në kanalin e parë dhe të tretë për problemet e
emigracionit . Rubrika “Emigracioni shpresë apo zhgënjim”.
-2004 Drejtor i menaxhimit i spektaklit “Yjet në Folkunivers” TVSH
-2005 dhe në vazhdim anëtar i kryesisë së Lidhjes së Shkrimtarëve.
-2005 dhe në vazhdim ideues dhe bashkdrejtues në TVSH në emisionin “Emigracioni dhe Koha”
-Prill deri në nëntor 2006 , Drejtor-kryeredaktor i gazetës së përditshme të pavarur
“Ndryshe”.

Botime:

-Ikja e madhe –publicistikë

-Vite emigracioni-tregime

-Endrrat e mërgimit-publicistikë -Kush e “vrau” Amerikën-publicistikë

-Vajza misterioze-tregime
-Yjet në Folk Univers-publicistiko letrar
-Iraku midis Babilonisë dhe qytetërimit – (publicistikë)
-Hiret e një bjondine-tregime

Jane ne botim:
-Dashuri e tradhetuar-roman
-I fundit i socializmit utopik-publicistike
-Freskida-tregime

Dy libra te Albert Zholit ne Library of Congress
101 Independence Avenue, SE
Ëashington, DC 20540-4830

Grant Harris
Reference Specialist
European Division
Library of Congress
101 Independence Avenue, SE
Ëashington, DC 20540-4830

Posted by Rugovapress in 16:21:52 | Permalink | Comments (1) »

Nga Baki Ymeri; Revista Albanezul, Bukurusht

Your browser may not support display of this image.

Fondat de Nikolla Naço în 1888 – Themeluar nga N. Naço më 1888

Serie nouă (1993),  Fondator: Dr.Gelcu Maksutovici/ Xhelku Maksuti

Anul XIV, nr. 134/  2007 (Ediţie electronică)

Periodic al Uniunii Culturale a Albanezilor din România

Periodik i Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë

Redactor-şef / Kryeredaktor: Baki Ymeri 

   Singurul popor din lume, înrudit cu românii

   pe linie daco-traco-iliră, este poporul albanez

   I vetmi popull në botë, i fisëruar me rumunët

   përmes linjës dako-trako-ilire, është populli shqiptar 

Din Sumar / Nga Përmbajtja 

Mărturii despre Patriarhul Teoctist

(Dëshmi për Patriarkun Teoctist)

Poezie românească în limba albaneză /

Poezi rumune në gjuhën shqipe (Victoria Milescu)

Nicolae Iorga despre răscoala ţăranilor din1907

(Nikolla Jorga per krzengritjen e fshatareve me 1907)

Vani Burda dhe fotopllakati i pare shqiptar

(Vani Burda şi primul fotoplacat din Albania)

In memoriam profesorul universitar dr. Nicolae Ciachir

Joani Kapodistria, shqiptari që u zgjodh kryetar i parë i shtetit grek

(Ioani Capodistria, albanezul care a fost ales primul preşedinte al Greciei)

Poezie albaneza (Rizah Sheqiri)

Verrat e Llukes dhe vlerat kosovare

(Verrat e Llukes şi valorile kosovare)

Foto: Tudor Vladimirescu (1821), Elisabeta de Wied si Regele Carol I,

Studentii albanezi din Romania (1933), Comisia Congresului din Monastir (1908), Actorul Nicu Constatin intre albanezi, Dimitrie

Craciun(ovici), in roman distins din Valea Timocului, Gheorghe Neagu, Engjell Koliqi, Lazim Rexhepi, Rizah Sheqiri, Jeton Kelmendi 
 

      Mărturii despre Patriarhul Teoctist 

Dr. Gelcu Maksutovici 

Am avut fericitul privilegiu ca în ultimii 50 de ani, dintre cei cinci patriarhi ai Bisericii Ortodoxe Române – Miron, Nicodim, Justinian, Justin şi Teoctist – să-i cunosc personal pe ultimii trei în diverse situaţii şi convorbiri personale/private, dar şi în calitatea mea de inspector general al Departamentului Cultelor, iar ca istoric să pot aborda şi probleme legate de trecutul şi prezentul ţării noastre în diferite împrejurări. Acum, la moartea Patriarhului Teoctist Arăpaş, gândurile îmi sunt îndreptate spre amintirile despre personalitatea  de excepţie a omului, patriotului, slujitorul ortodoxiei române, în diferite funcţii până la aceea de conducător al Bisericii Ortodoxe Române din ultimile două decenii, poate cele mai interesante şi dinamice din istoria contemporană a ţării noastre şi a transformărilor petrecute pe plan mondial, şi în deosebi pe plan  european. Doliul Bisericii Ortodoxe Române este în acelaşi timp al întregii ţări dar şi al ortodoxiei în general, Patriarhul Teoctist fiind o personalitate de excepţie, privit chiar din timpul vieţii ca un sfânt prin calităţile sale sufleteşti de om blând, lipsit de ură şi patimi, înţelegător cu situaţiile ivite pentru a le găsi soluţii, carismatic şi sincer în tot ce întreprindea , slujitor al Altarului şi oamenilor în toate împrejurările vieţii, om de carte şi filosofie, de o curăţenie sufletească greu de relevat.

      Ca teolog a parcurs toate treptele şcolare şi duhovniceşti, iar în calitatea sa  de conducător al Bisericii Ortodoxe Române a dovedit abnegaţie, devotament, talent, diplomaţie păstorind poporul credincios cu dăruire, atât în vremuri bune cât şi în cele grele, fiind constructor şi nu demolator aşa cum s-a insinuat de unii necunoscători ai situaţiilor reale sau chiar de răuvoitorii bisericii slujitoare a intereselor naţionale. Pe plan extern a fost cunoscut ca luptător pentru unitatea ortodoxiei şi în acelaşi timp un mare ecumenist, încercând să depăşească contradicţiile şi asperităţile, cu credinţă şi dragoste, exemplul cel mai concludent constând în invitarea la Bucureşti, într-o ţară majoritar ortodoxă, pe Papa Ioan Paul al II-lea, care în vizita sa din anul 1999 avea să binecuvânteze România. Primirea la Vatican, ca răspuns, a Prea Fericitului Părinte Patriarh Teoctist, în anul 2002, a fost remarcabilă din toate punctele de vedere, ducând la eliminarea unor asperităţi şi suspiciuni, făcând posibile noi punţi de înţelegere şi colaborare, precum şi de dialog cu celelalte confesiuni în contactele ecumenice.

      Prea Fericitul Părinte Patriarh Teoctist Arăpaş a murit după legile firii la o vârstă înaintată, nonagenară, şi de abia de acum înainte vom putea cunoaşte mai mult şi mai bine contribuţiile sale la menţinerea păcii în Biserica Ortodoxă Română, în conlucrarea laică stat – biserică, grija pentru poporul credincios şi păstrarea patrimoniului cultural-naţional, la care B.O.R. este parte importantă, definitorie pentru evoluţia societăţii româneşti. Despre Patriarhul Teoctist şi opera sa spirituală, cultural-obştească, de teolog şi părinte al ortodoxiei române se va vorbi în mod mai obiectiv, constructiv, „sine ira et studio”, valorificându-se moştenirea sa patriotică şi duhovnicească pe multiple planuri, inclusiv cele personale în relaţiile sale. În acest sens considerăm că un rol însemnat îl pot avea şi amintirile celor ce l-au cunoscut în mod direct, fiindu-i aproape în diferite împrejurări. 

Your browser may not support display of this image. 

      Despre ierarhul Teoctist primele ştiri le-am avut prin intermediul scriitorului Victor Eftimiu şi Pr. Piru Buchiu în legătură cu primii ani de slujire bisericească, atunci când într-o anumită perioadă a tinereţii sale a slujit şi ca diacon la Biserica Albaneză „Dintr-o zi” din strada Academiei, dată temporar în folosinţă Comunităţii Ortodoxe Albaneze din Bucureşti de către Mitropolia Bucureştilor. Membrii Comunităţii au fost fericiţi să aibă ca părinţi slujitori preoţi de înaltă ţinută duhovnicească, preoţi –profesori, dar şi amintirea diaconului Teoctist Arăpaş va rămâne înscrisă cu litere de aur.. Mai târziu aveam să-l cunosc personal ca ierarh al Episcopiei Ortodoxe din Arad fiind impresionat în primul rând de francheţea convorbirilor, precum şi pentru spiritul său gospodăresc de excepţie, căutând să dea o nouă înfăţişare sediului eparhial de la aspectul clădirii şi al grădinii înconjurătoare până la înzestrarea bibliotecii, iar pe plan spiritual în raporturile cu celelalte culte religioase, în spirit ecumenist de respect şi conlucrare. Astfel putem afirma că a contribuit în mod substanţial la prestigiul B.O.R., al eparhiei Aradului, aducând un suflu nou de viaţă duhovnicească şi gospodărire a patrimoniului religios. Atunci s-au stabilit primele raporturi amicale ce aveau să se amplifice în decursul a câtorva decenii până la dispariţia sa fizică din aceste zile ale începutului de august 2007.

      O altă amintire puternică este legată de cutremurul din 4 martie 1977. În ziua respectivă, împreună cu Acad.Radu Voinea am ajuns la DrobetaTurnu-Severin, urmând ca a doua zi să participăm la o manifestare cultural-ştiinţifică la care trebuia să susţinem comunicări. Cutremurul şi consecinţele lui au dus la anularea acţiunilor iar noi urma să ne reîntoarcem la Bucureşti. Cum terasamentul de cale ferată fusese afectat şi numai de la Craiova puteam lua trenul spre Bucureşti ni s-a oferit o maşină care să parcurgă această distanţă. Ajunşi aici, academicianul Radu Voinea a trecut să-şi vadă mama iar eu să fac o vizită I.P.S. Teoctist atunci mitropolit al Olteniei, urmând să plecăm spre seară.

      Lucrurile aveau să se schimbe. Ambii  am rămas peste noapte în Craiova. Această nouă revedere cu mitropolitul Teoctist avea să fie una din cele mai emoţionante, într-un moment tragic, mai ales pentru pierderile umane din Bucureşti, iar compătimirea şi durerea ce cuprinsese întreaga ţară, a fost subiectul nostru de discuţie din acea noapte.Mitropolitul petrecuse singur evenimentul cutremurului în palatul mitropolitan, iar la auzul veştilor despre ravagiile din ţară şi mai ales din capitală, era profund îndurerat şi mişcat până la lacrimi. Atunci am cunoscut sensibilitatea şi modul profund de gândire a unui ierarh ataşat ţării şi nemului său, cunoscător al durerii oamenilor, al trăirii acestora.Modestia sa, dovedită cu prisosinţă în toate împrejurările vieţii, era acum o trăire împreună cu toţi cei îndureraţi, cu ţara care trecea printr-o situaţie de excepţie în urma unui cataclism natural, preocupat de soluţii cât mai urgente de ajutorare şi încurajare. Şi ele au existat. Mitropolitul Teoctist care provenea dintr-un sat din nordul Moldovei, dintr-o familie numeroasă, ştia ce înseamnă viaţa grea,  privaţiunile, durerea şi cum pot fi ele alinate sufleteşte şi material.

      Voi relata o amintire care se leagă de prestigiul său ca ierarh şi om de carte. În septembrie 1989 la Sofia se desfăşura Congresul internaţional de studii sud-est europene, iar în delegaţia română condusă de regretatul academician Virgil Cândea, se aflau doi ierarhi români de prestigiu, astăzi şi ei dispăruţi, mitropoliţii Nestor Vornicescu şi Antonie Plămădeală, (spre surprinderea tuturor participanţilor la  Congres, inclusiv a autorităţilor bulgare ce erau gazde.) Comunicările acestora, maniera de susţinere, au adus un plus de prestigiu delegaţiei ţării noastre. I.P.S.Nestor, care îi succedase mitropolitului Teoctist la scaunul mitropolitan al Craiovei, a vorbit despre meritele culturale ale înaintaşului său în cercetarea ştiinţifică dar mai ales a felului în care Patriarhia Română şi conducătorul ei preţuiau istoria ţării şi a sud-estului Europei. Atunci,între noi,s-a abordat cu argumente, necesitatea întocmirii formelor de sanctificare a voievodului Ţării Româneşti, Mihai Viteazul, problemă care ştim că se află în atenţia forurilor bisericeşti, chiar dacă P.F.Teoctist nu a avut fericirea să o vadă împlinită în timpul vieţii sale.

      Aşa cum afirmam amintirile celor ce l-au cunoscut în mod direct pe Patriarhul Teoctist în tot cursul vieţii sale, abia de acum înmainte vor da relief personalităţii de excepţie a acestui mare ierarh, poate cel mai strălucit dintre patriarhii României, având în vedere conjunctura evenimentelor politice din ţara noastră în vremea patriarhatului său. Cu sfială îmi permit să amintesc cu plecăciune şi respect, momentul în care, la împlinirea vârstei mele de 75 ani sărbătorită de Muzeul Naţional de Istorie a României , aveam să primesc o telegramă din partea Prea Fericitului Părinte Patriarh Teoctist care mi-a umplut inima de bucurie. Printre altele Prea Fericirea Sa îmi scria Sărbătorirea de astăzi ne oferă prilejul de a îndrepta gândul nostru de recunoştinţă către Dumnezeu, care prin dragostea Sa V-a dăruit să ajungeţi la vârsta deplinei înţelepciuni,..să ne bucuraţi pe noi cei de astăzi…Întru mulţi ani! semnată Teoctist Patriarhul Bisericii Ortodoxe Române. Momentul n-am să-l uit niciodată. Sunt doar câteva spicuiri ce se doresc un îndemn de a completa bogata biografie a marelui Patriarh Teoctist, ca om de cultură, iubitor de neam şi ţară, slujitor al Altarului Patriei până în ultima clipă a vieţii sale. Dumnezeu să-L aibă în grija Sa

Poezi rumune

Victoria Milescu

 

Your browser may not support display of this image.

            Victoria Milescu u lind me 28.12.1952, ne qytetin Braila. Ka kryer Fakultetin e Filologjise ne Universitetin e Bukureshtit, degen e rumanisht-anglishtes. Ka punuar si profesoreshe e anglishtes, pastaj si referent e specializuar ne Kompanine Tarom dhe ne Departamentin e Aviacionit Civil. Pas vitit 1990 punon ne shtyp, dega e kultures dhe botimeve. Ka qene redaktore e disa mediave rumune dhe shtepi botimesh, Debuton me krijime letrare me 1978, duke botuar ne nderkohe veprat: Latuesi i loteve,  Zemra e lepurit, Fitorja a vjedhur,  Arleziana, Buzeqeshja e tigrit, Jehona e çastit, vepra tjera dhe nje varg vellimesh per femije. Eshte e perfshire ne disa antologji poetike,. Disa nga veprat e saj e kane pare driten e botimit ne vellime dygjuheshe, rumanisht-anglisht etj.  Eshte e njohur edhe si autore e nje varg recensionesh te autoreve rumune, shqiptare e te huaj. Per veprimtarine e saj ka perfituar nje numer te konsideruar mirenjohjesh, çmimesh dhe diplomash. Ka marre pjese ne disa konkurse letrare dhe ne sallonet e librit dhe shtypit. Per poezine e saj kane shkruar eseiste te njohur si Romul Munteanu, Gheorghe Tomozei, Cezar Ivanescu, Geo Vasile, Octavian Soviany, Florentin Popescu, Radu Voinescu, Sultana Craia, Victor Sterom etj. Eshte anetare e Lidhjes se Shkrimtareve te Rumanise dhe e disa shoatave tjera ne Bukuresht dhe Oradea.

 

FIS TË NJË GJAKU

(Rude de sânge) 

Gjeje rrugën vetë

I thonin burrit të mbetur i ve

Kur rrëxohej i dehur në shtrat

Ne kemi punë në kopsht

Fëmijë për të rritur

Shit diç nga shtëpia

Thirre dikend ta lajë terrin

Ne nuk e dimë kryet nga punët

Gjeje një grua ta djegë temjanin

Ne jemi larg

Si të vijmë deri te ti

Është shkëputur rruga ndërmjet brigjeve

Janë egërsuar ujërat

Duke e gëlltitur truallin dhe qiellin

Me hënë e me yje… 

ZEMRA E LEPURIT

(Inimă de iepure) 

Ndoshta edhe unë

Do të dridhem

Përmbi gërmadhat e gjakut tënd

Të ta shkul gjahun

E përtacisë për të mbetur i pamundur 

Ndoshta edhe unë do të bëhem boksit

Mazut, lidhëse yjesh

Për turrën tonë

Të rrjepur nga uni ynë

Kur jemi elokuentë

Me djersën e krimeve të para 

Pa një zemër të guximshme

Çdo gjë është e padrejtë… 

RAPORTI I ARTË

(Raportul de aur) 

Çdo me thënë shëmbëlltyra ime

Për ju

Është njëra nga gjithato që… 

Çdo me thënë zëri im

Pranë zërit tuaj

Në Turnin e erërave Almageste… 

Çdo me thënë dora ime

Që lan enët, fuçitë e barotit

Duke montuar

Fokusin e momenteve fatale… 

Dora ime e djathtë

Si një hekur i stërkuqur

Mbi lëkurën e freskët të ditës 

Ndërsa në trup, duke u përdredhur gjarpëri

I zhivës së bardhë – poezia… 

NATA E NATËS

(Noaptea nopţii) 

Në secilën vjershë është fjala për vdekje

(Oh, mençuria e përngjashme e tyre)

Vargu yt më i belbacuktë

Duke e shtypur thelbin e ndezur të yjeve

Vargu yt, mbrojtësi yt

As që ekziston për të

Ka harruar ta hedhë kushtrimin

Ndër zvarranikët e braktisur ndër shekuj

Gramatika elektromagnetike

I ka kaluar koha vargut tënd dhe s’e ke vërejtur

(Oh, tymi i hashishtë i vjershave)

Në secilën vjershë është fjala për vdekje

Poeti e vret secilën fjalë duke qëlluar

Në insektarin e librave

(Të destinuara për gjithfarë jurishë)

Poeti e vret secilin varg kur

Dremit thellë

Duke harruar të vejë nga gjaku i vet në kandilin e yjeve  

GËZIMET E MËDHA TË TRISHTIMIT

      (Marile bucurii triste) 

Si një verë e fortë dashuria dhembja

Në qytetin me mullinj dhe çikriqe

Me peshq të kalbur

Qyteti i të ndëshkuarve me ndarje

Të përjetshme

E papjekur, sharra e ditës bie

Përmbi krahërorin e ngrohtë të fjalëve

E di, nuk kam të drejtë të të shkruaj

As të ta shpreh emrin

Lotët janë një lavë përvëlimtare

Që e dinë vetëm rrugën për në shtëpi. 

PARIMI I PARIMEVE

(Principiul principiilor) 
 

Të falënderoj, Zot

Që ke menduar të ekzistoj dhe unë

Me çuditjet e mia

Ta mbush zbrazëtirën ndërmjet dheut e qiellit

New emrin e një lirie të përkohshme 

Të falënderoj, Zot

Që ke menduar të ekzistoj dhe unë

Të ka marrë një çik kohë

Të bëhem ashtu siç jam, edhepse

Po qe se do më pyesje

Tjetërsoj do të dukej çdo gjë… 

Nicolae Iorga despre răscoala ţăranilor din1907 

      „din primăvară până-n toamnă” 

                        Motto: „Dumnezeu să-i ierte pe cei patru ţărani români

  •  
    •  

      împuşcaţi în oraşul românesc Botoşani de oastea                     românească în ziua de 5 Martie 1907. Să-i ierte Dumnezeu pentru câtă muncă de robi au muncit, pentru ce trai de dobitoace nenorocite au dus, pentru câtă înşelare au suferit, pentru câtă jignire au durat, să-i ierte pentru viaţa lor de suferinţe, să-i ierte pentru clipa lor de disperare când s-au ridicat varsând pe stradă

  •  
    •  

      nu sânge omenesc, ci rachiul cu care erau otrăviţi. Să ierte Dumnezeu pe ostaşii cari, de frica poruncii, au împuşcat pe fraţii lor, cel mai greu păcat ce poate împovăra o inimă omenească”

                                                            N. Iorga 

Gelcu Maksutovici 

      Istoria României secolului XX începe cu două mari evenimente publice de răsunet naţional şi ecouri internaţionale – europene.

      În iunie 1906 se deschide în parcul din Dealul Filaretului „Expoziţia generală română”dedicată domniei regelui Carol I la împlinirea a 40 de ani de domnie, înfăţişând realizările economice, sociale, politice şi culturale ale României din acea perioadă, după cum spunea la deschidere Ioan N.Lahovari, ministrul Agriculturii, Domeniilor, Industriei şi Comerţului, „Am voit să arătăm şi străinilor şi românilor ceea ce a fost odinioară şi ceea ce e azi…Am putut constata, cu o legitimă satisfacţiune, ce loc a ştiut să câştige printre naţiunile Europei, România de astăzi…” Era un fel de intrare triumfală în Europa secolului XX, asemănătoare cu ceea ce spun şi politicieni de azi.

      În februarie 1907, la niciun an distanţă de deschiderea triumfală a expoziţiei jubiliare din parcul Carol din inima Bucureştiului de atunci, în satul Flămânzi, judeţul Botoşani, izbucnea marea răscoală a ţăranilor desfăşurată sub lozinca „Vrem pământ” ce avea să cuprindă aproape toată ţara.Statisticile vremii arătau ca circa 24 / dintre ţărani nu aveau deloc pământ, iar 33,68 / stăpâneau doar o,5 şi 3 ha.. 62 / din marile proprietăţi moldovene erau date în arendă – 44 / la arendaşi români, 43 / la arendaşi evrei, 13 / la arendaşi străini creştini – deci cca.56 / din pământuri erau exploatate de arendaşi străini. În Moldova, funcţionau trusturi de arendă precum cel al lui Fischer care în 1905 ţinuse în arendă cca.160.000 de ha.

      Mişcările ţărăneşti se extind cu repeziciune în judeţele Dorohoi şi Iaşi, ţăranii răsculaţi reuşind să ocupe Podul Iloaiei şi Târgu Frumos din jud. Iaşi, în martie având loc prima mare ciocnire dintre răsculaţi şi armată la Paşcani, unde iau parte” alături de ţărani, muncitori ceferişti de la depoul local, aceştia eliberează, din trnul unde sunt închişi, pe ţăranii arestaţi” (vezi Istoria României în date,editura enciclopedică, Buc., 2003, p.305).În 4/17 martie când peste 2000 de ţărani răsculaţi intră în Botoşani au loc ciocniri sângeroase cu armata când sunt ucişi ţărani, unii dintre ei foşti luptători în războiul de independenţă din 1877/1878.

      Flacăra răscoalei se extinde în toată ţara, în aceeaşi lună martie fiind cuprinsă toată Muntenia şi Oltenia de o violenţă deschisă. Se trage în răsculaţi, cad victime, nici astăzi nu se cunoaşte exact numărul lor, lăsând loc speculaţiilor tot mai evidente în ultima vreme, de minimalizare a lor.

      În şedinţa Parlamentului din 13/26 martie se „realizează unanimitatea partidelor politice pentru înăbuşirea răscoalei…”extinzându-se expediţii de represiune armată a ţăranilor  răsculaţi, soldate cu numeroase victime şi arestări”(ibidem, op. Cit. P. 305)

      Trebuie să amintim aici că în anul 1904 şi la Aleşd, în apropiere de Oradea, în Transilvania avusese loc o puternică mişcare ţărănească protestatară cu participarea a peste 5000 de ţărani români şi maghiari din Valea Crişului, reprimată brutal şi sângeros de autorităţile austro – ungare.

      Am făcut această scurtă introducere pentru a putea înţelege mai corect însemnătatea mişcărilor ţărăneşti de la începutul veacului XX care într-un fel, erau o continuitate peste timp a marei răscoale a ţăranilor români din anul 1888 mai puţin cunoscută publicului larg dar de o mare însemnătate pentru oglindirea stării de spirit a ţărănimii române crunt exploatată şi spoliată de stăpânii pământului agricol şi pădurilor, greaua situaţie social-economică şi politică în care se afla „talpa ţării” care era la discreţia jecmănitorilor, cum spunea şi Tudor Vladimirescu în răscoala din 1821 

Your browser may not support display of this image.   Your browser may not support display of this image.

Tudor Vladimirescu     Nicolae Iorga 

      În istorie faptele rămân  şi este obligaţia morală şi profesională ca ele să fie dezvăluite, înţelese, interpretate şi mai ales analizate în condiţiile social-istorice şi politice ale vremii, cu conjuncturile existente pe plan intern şi extern, dar mai presus de toate, aşa cum se spune „sine ira et studio”în afara oricăror influenţe ale politicienilor zilei.N.Iorga a rămas în conştiinţa naţională şi internaţională atât pentru puterea de pătrundere a faptelor, vasta sa cultură enciclopedică, dar şi pentru curajul de a-şi expune opiniile în mod direct, sincer, bazate însă pe fapte bine cântărite şi analizate.

      N.Iorga a dominatşi va domina încă multă vreme cercetarea istorică de unde şi obligaţia de a-i cunoaşte cât mai atent opera, modul de gândire, francheţea exprimării şi seriozitatea interpretării fiecărui eveniment, patosul ce-l depunea în scriere şi verb pentru a se face înţeles, aşa cum a făcut-o şi în 1907 venind în susţinerea ţărănimii răsculate pentru pământ şi dreptate.

                        „ Şi să nu ierte Dumnezeu pe străinul fără inimă care a stors

                        vlaga o sută de ani şi astăzi vrea şi sângele, pe stricătorii

  •  
    •  

            pământului, pe risipitorii gospodăriilor, pe ticăloşitorii oa-

  •  
    •  
      •  

        menilor, pe pângăritorii femeilor, să nu ierte Dumnezeu pe ciocoimea obraznică şi proastă, care n-a ştiut şi nu ştie a-şi înţelege, iubi, apăra şi măcar cruţa pe cei de o lege şi de un neam cu dânşii, pe hâzii politicieni mâncaţi de pofte şi nevolnici, să nu ierte Dumnezeu pe cârmuitorii neghiobi sau vânduţi înaintea cărora, cufundaţi în orgii budgetare, fumegă acuma acest sânge nevinovat. În vecii vecilor, cât va mai dăinui suflarea românească pe acest pământ, să nu-i

                        ierte Dumnezeu pe netrebnicii şi pe făcătorii de rele”

                              N.Iorga „Dumnezeu să-i ierte”

                                                      8 martie 1907 

      Şi faimosul blestem se continua cu „Să fie în casa lor atâta belşug ca în bordeiele celor ce au murit, atâta fericire în viaţa lor cât a fost în viaţa celor ce s-au vârcolit de gloanţe, să fie atâta cinste şi atâta demnitate, câtă li s-a lăsat acelor sărmani ce s-au dus ca nişte pârâşi veşnici înaintea Scaunului judecăţilor celor mari, să mântuie ca dânşii vărsându-şi sângele inimii în ţărână şi pe urma lor să rămâie ca pe urmaîmpuşcaţilor copiii ca să moară de foame…Aşa să dea Dumnezeu”

      Biograful istoricului N.Iorga, loialul său colaborator Barbu Theodorescu, avea să scrie „Articolul a avut un răsunet puternic în toată ţara, în clasele conducătoare a fost ca un duş rece şi a provocat ura împotriva lui Iorga, pe când în intelectualitatea noastră şi în tineret s-a creiat un curent de solidaritate cu ţărănimea schingiuită şi împuşcată de guvern. Din această clipă, ziarul Neamul românesc devine cronica răscoalei, în care sunt consemnate toate evenimentele ce se leagă de acest trist capitol…Sub influenţa lui Iorga, studenţimea se adresează guvernului să pună capăt crimelor  şi recomandă a se trece grabnic la reforme în favoarea  stării materiale a ţărănimii”…(vezi Barbu Theodorescu, Nicolae Iorga, edit.tineretului,Buc.1968,p.203)

      Şi tot de la Barbu Theodorescu aflăm că,”În fruntea studenţilor se află Bogrea, Măcărescu şi Dorin, care cre chiar o audienţă la rege…aceşti studenţi de la 1907 vor deveni colaboratorii cei mai apropiaţi ai lui Iorga în lupta acestuia pentru ridicarea culturală a maselor populare. Vasile Bogrea,în special,ajuns profesor la Universitatea din Cluj, va fi unul dintre cei mai iubiţi conferenţiari de la Văleni”(op.cit. p.203)

      Criticul literar Valeriu Râpeanu, într-o interesantă lucrare „Cultură şi istorie”N.Iorga şi Gh.Brătianu, Ed.Cartea Românească, 1981, la pagina 51 arăta, „Duşmănia” N.Iorga nu o considera existând în trecut între boieri şi ţărani ci între ţărani pe de-o parte, ciocoi ori dregători, pe de alta, aceştia din urmă „arau cu condeiul şi secerau cu biciul”.

      Împotriva lui N.Iorga s-au ridicat politicieni ai timpului, cu diverse ameninţări, inclusiv încercări de asasinare împotriva „anarhistului”care ar fi predicat „anarhia şi ura de clasă”, dar marea majoritate a intelectualilor şi a celor aflaţi în suferinţă aplaudau acţiunile îndrăzneţe, eroice ale profesorului, impunându-l în arena politică ca deputat de Iaşi, la colegiul al doilea. Primul cuvânt a lui Iorga în incinta Parlamentulu avea să fie, „”în chestia amnistiei răsculaţilor ţărani”,la 12 iunie 1907.

      După cum va relata acelaşi Barbu Theodorescu, „Vara lui 1907 a petrecut-o la Vălenii de Munte”, în casa cumpărată de pe locul unde azi e „sala de cursuri”, adică acolo unde era tipografia”(op.cit..p.210)pentru ca la 11 iunie 1908 Iorga să anunţe în Neamul românesc, că „mai mulţi profesori au luat hotărârea de a ţine cursuri de vacanţă la Vălenii de Munte”, inaugurându-se astfel, în urmă cu aproape 100 de ani ceea ce numim astăzi „Cursurile de vară” ale Universităţii Populare N.Iorga, al căror centenar îl vom sărbători anul viitor. Şi atunci ca şi azi prelegerile erau urmate de excursiiîn împrejurimi, la mânăstirile Suzana şi Cheia, la salina de la Slănic şi alte localităţi cu rezonanţă istorică, în deosebi pentru românii din afara frontierelor României de atunci. Prelegerile erau ţinute de mari personalităţi ale ştiinţei şi culturii naţionale, lui N.Iorga alăturându-i-se Vasile Bogrea, G.M.Murgoci, N.Dobrescu, Al Lapedatu, Şt.Bogdan, M.Manicatide, poetul bucovinean G.Rotică, M.Paşcanu, Şumuleanu, cărora li s-au adăugat alţi universitari şi academicieni precum A.D.Xenopol, V.Pârvan, Virgil Arion, Gh.Bogdan-Duică, N.Cartojan, Virgil Madgearu, Nerva Hodaş şi mulţi alţii.

      Luări de atitudini asemănătoare găsim şi în scrierile altor intelectuali remarcabili precum Bogdan Petriceicu Haşdeu (1838 – 1907), ce a murit chiar în anul marii răscoale ţărăneşti, în opra „Ion  Vodă cel cumplit”(1864) arăta că „Boierii şi călugării erau puţini…dar „materie”toate pământurile, toate veniturile, toate foloasele erau ale lor şi oricine nu era din ei, nu avea nici atâta loc propriu, cât trebuie pentru o înmormântare”, concluzionând „Ţi se pare că auzirăsunetul cântecelor ţărăneşti din întunericul feodal al evului mediu „Stăpânii ne fac numai răutăţi, ei nu ne dau nici cuvânt, nici dreptate, ei au toate, iau toate, mănâncă toate, lăsându-ne în sărăcie şi durere…”

      Desigur că er trebui amintită şi nuvela „Furtună veteranul (1907)”a lui I.I.Mironescu (1883-1939), exemplară pentru modul în care au fost trataţi veteranii războiului de independenţă din 1877 care, nici în 1907, după treizeci de ani de la lupta cea mare câştigată la Griviţa şi Plevna nu li se îndeplinise promisiunile de atunci

      La ceasul de răzbunare ale „cuconului Fanache”faţă de ţăranii răsculaţi, „…Veni rândul şi lui Ştefan Furtună, veteranul…cu pletele albe ca fuiorul, boţit şi ruginit la faţă ca toţi ţăranii, …cu priviri tăioase.Purta la piept cinci decoraţii, prinse de sumanu-i rupt, şi-n frunte avea un semn de arsură, o zburătură de glonţ, fioroasă pomenire din ziua atacului de la Griviţa”Maiorul ce comanda batalionul soldaţilor însărcinaţi cu represiunea, văzându-l a exclamat „-…Auzi? Capul răsculaţilor !Dacă-i aşa…să-i dăm pedeapsa care i se cuvine.Să-i daţi bătaie, să nu-l întrebaţi, de aia i-a dat medalii patria recunoscătoare, ca să iasă la drumul mare în fruntea răilor şi-a tulburătorilor?…Să mi-l pişcaţi cu fierul înroşit, să afle şi el că noi, avem legi după care ne conducem, că trăim în ţară civilizată…aţi înebunit, ce va îndemnat să ieşiţi la drumul mare?

      -Trăiţi,  domnule maior -  începu Furtună cu vorbă domoală – drept îi c-am înnebunit, dar nu de bine şi de şedere cum ziceţi dumneavoastră, ci de amar şi de nevoie !…de jaful nemilosului am rămas pieritori de foame, ne-au rămas copiii dezbrăcaţi şi flămânzi în puterea iernii…de-am ajuns să ne vindem icoanele, plătind gloaba boierului !…Ne-am tot plâns, ne-am tânguit…jalbă peste jalbă…am făcut până şi la măria sa vodă, dar auzitu-ne-a cineva ?”

      „Pe înoptate însă, în vreme ce în saloanele de la curtea boierească se zăreau …vâlvătaia luminilor de policandre…departe la marginea satului…în fulgerul unui foc de salvă comandat de sublocotenentul Turel, se mai zări odată capul acela uscat, cu ochii mari, scânteietori ai lui Furtună veteranul şi-n detunătura puştilor căzu trăznit, grămadă, cornistul care, singur-singurel, mai rămăsese în picioare sunând vrăjmaş atacul …la un suiş de deal…la şeptezeci şi şepte !”

      Şi cănd te gândeşti că actuali edili ai capitalei au făcut dispărutăstatuia „răscoalei din 1907”din faţa Pieţii OborUnde o mai fi ea acum ?Probabil că şi numele străzii Ştefan Furtună din Bucureşti va fi schimbat ?

      Un episod la fel de trist găsim în „Epilogul răscoalei” un fragment din romanul „Răsculaţii” ce urma a fi publicat de I.C.Vissarion (1879 – 1951)şi despre care nu se mai ştiu motivele neapariţiei. Şi tot despre represaliile împotriva ţăranilor reproducem un dialog  „-Ne împuşcaţi , domnule căpitan, începu învăţătorul să se roage…-Foc ! strigă căpitanul Foc în ei ! Într-o clipă armele fură la ochi şi o salvo detună îngrozitor Căzură ca trăzniţi nici unul însă nu ochisem bine, căci învăţătorul avea mâna de care era legat de frate-său ruptă, iar frate-său,unpicior.Răcneau de ne umpleau de groază ! –Repede cu ei în groapă ne striga căpitanul.Locotenentul şi căpitanulcu revolverele în mână ne strigă –Cu ei în groapă că ci altfel tragem în voi, de ce n-aţi ochit bine ! Ne repezirăm la ei şi începurăm a-i târâ în picioare la groapă –o, lăsaţi-ne să murim pe mal,începură ei săse roage.

  •  
    • Nainte cu ei ! ne strigă căpitanul
    • Să murim întâi, să murim ! lăsaţi-ne să murim şi apoi ne veţi îngropa !
    • Nainte !
    • Plângeam şi tremuram şi noi
    • -Un glonţ, câte un glonţ numai,numai nu ne îngropaţi de vii, se rugară ei 1
    • -Îi azvârlirăm în groapă…

Şi astfel de pagini găsim şi în presa vremii şi în scrierile de mai târziu.

      În anul 1909 N.D.Cocea (1881 – 1949) publica în „România Muncitoare”, an V, nr.1, 2, 3 un fulminant articol, sub titlul semnificativ „Preţul sângelui”, în care spunea „Partidul liberal şi-a încoronat opera începută în primăvara anului 1907.Milioanele despăgubirilor, milioanele strânse cu toba la uşa bordeielor îngropate în jalea şi deznădejdea sărăciei, milioanele stoarse din truda şi sudoarea ţărănimii, se vor distribui cu dărnicie proprietarilor cari au avut ceva de suferit de pe urma răscoalei robilor”…

      Guvernul liberal va despăgubi integral sau aproape integral, pe proprietarii devastaţi, după ce tot el a judecat valoarea despăgubirilor, iar partidele de opoziţie…au declarat că-şi rezervă dreptul să acorde noi şi complete despăgubiri…”Atunci ca şi acum, în cântecul aurului revărsat, ţăranii vor muşca pământul şi boierii vor chefui Acesta e preţul sângelui…Robul care a muncit o viaţă întreagă pe moşia care nu e a lui, ţăranul care a brăzdat pământul strămoşesc ca să însutească sămânţa din hambarele proprietarului, …batjocoritul dintotdeauna, …”

      Mai târziu au apărut scrieri şi mai consistente de tipul romanului „Răscoala”alui Liviu Rebreanu (1885 – 1944). Ceea ce este de remarcat constă în faptul că ţăranii n-au mai fost singuri, cu ei s-au solidarizat oamenii de cultură,chiar politicieni, opinia publică, presa, scoţând în evidenţă starea gravă în care trăiau aceştia.

      Tudor Arghezi, cu spiritul său antimonarhic scria în 1912, „cinci ani de la secerişul de sânge din 1907, …Revoltele au trecut, regele a închis ferestrele, nimeni nu-l mai vede…Închide-i majestate, să nu-ţi zărească torţele lor, ochii.” Într-un alt pamflet, acelaşi Arghezi, vorbeşte de” viciul boieresc,” „Numai  vocea boierului se aude, în istorie ca într-o ogradă. Boierul are ţara ca un hambar al lui…Poporul ? Slugile lui. Cărturarii ? Rândaşii lui. Boierul bate din palme şi ţara trebuie să meargă cum porunceşte el, …”Aşa cum fac şi astăzi ciocoii politici ai vremurilor noi, pentru propria îmbogăţire,lăsând ţara vraişte.

      În această succesiune de texte trebuie să amintim şi romanul „Desculţ” al lui Zaharia Stancu, în care se scria „La secara, au venit cu armată de la Bucureşti însuşi colonelul Pienaru. Treizeci şi şapte de oameni au fost împuşcaţi într-o singură dimineaţă…cel din urmă a murit unchiul meu Uţupăr. Treceau gloanţele pe lângă el…Cât îl ţinea gura striga  -Ne împuşcaţi pe noi. O să mai împuşcaţi şi pe alţii. Dar n-o să puteţi împuşca toată ţara pe care o asupriţi şi-o mulgeţi, voi, ciocoii…De moarte nu mă sperii eu dacă nu m-am speriat de viaţa pe care am îndurat-o…” 

      Răscoala din 1907 în documente şi publicistica vremii. 

     Ţărănimea – această impresionantă şi tăcută pătură a populaţiei, considerată a fi talpa ţării când este vorba de muncă şi sacrificii în apărarea gliei strămoşeşti dar batjocorită mai în toate timpurile în privinţa drepturilor sale la existenţă şi afirmare -,atunci când i-a ajuns cuţitul la os s-a răsculat. Din păcate, nici în manualele de istorie nu i se acordă rolul cuvenit în dezvoltarea societăţii fiind mai întotdeauna marginalizată. Răscoala ţăranilor din 1907, datorită şi conjuncturii politice şi a dezvoltării culturii naţionale, s-a bucurat de mai multă atenţie în analizarea cauzelor izbucnirii şi dezvoltării, a modului în care a fost reprimată, atitudinea cercurilor politice şi mai ales ecoului în lumea timpului prin publicistica vremii şi a unor scrieri meritorii, datorate unor personalităţi precum Nicolae Iorga, Spiru Haret sau I.L.Caragiale.

     Secolul al XIX-lea, numit pe drept al naţiunilor şi naţionalităţilor, influenţat pe plan extern de marea Revoluţie franceză din 1789, dar şi de revoluţiile burghezo-democrate ale anului 1848, a determinat luarea unor măsuri politice menite să atenueze unele contradicţii dar fără a fi rezolvate problemele de fond.Alexandru Ioan Cuza împreună cu Mihail Kogălniceanu au înfăptuit unele măsuri în folosul ţărănimii cum ar fi desfiinţarea clăcii şi efectuarea unor împroprietăriri, dar situaţia majorităţii era încă dependentă de marii proprietari şi arendaşi, profunda criză a sistemului agrar continuând chiar şi după dramatica răzvrătire din anul 1888 – care a precedat răscoala cea mare şi sângeroasă din 1907.

     Avertismentul făcut de răscoala din 1888 la aproape un sfert de veac de la reforma agrară legiferată sub domnia lui Cuza şi la un deceniu de la încheierea războiului  independenţei de înlăturare a dominaţiei Imperiului otoman din 1877 – 1878, nu a fost luat în seamă de cercurile politice ale ţării. Atunci răscoala a fost mai puternică în judeţele din preajma Bucureştilor – Ilfov, Prahova, Ialomiţa, Vlaşca, cu unele manifestări şi în judeţele Brăila, Râmnicu Sărat, Tecuci, Neamţ, Roman având drept cauze învoielile agricole, dijma, ierbăritul şi chiar cu încercarea de a împărţi pământul – după cum li se promisese în timpul bătăliilor din războiul pentru Independenţă.

     Într-un raport al subprefectului din Budeşti – Ilfov se arăta că „…soldaţii rezervişti sunt cei dintâi care îndeamnă ţărănimea la răscoală”, iar dintr-un comunicat oficial din 7 aprilie 1888 rezultă că au existat acte de fraternizare a soldaţilor cu ţărănimea răsculată.

     Alexandru Marghiloman, pe atunci ministru de justiţie, spunea „Să se tragă în carne”, ţăranii răsculaţi fiind apoi târâţi prin procese ce s-au continuat şi în anul 1889. La 8 aprilie 1888 numai în manejurile de la Malmeson se aflau cca. 1.000 arestaţi, provenind din diferite state, cei mai mulţi din Lipia Bojdani 148, Căciulaţi137, Corbeanca 79 ş.a.m.d. Într-o cerere de graţiere făcută de arestaţii din Penitenciarul Văcăreşti se arăta clar „…am aşteptat din zi în zi şi din an în an pentru a ne împropietări şi pe noi cu pământ, cum ni se spunea în faţa inamicului domnii şefi superiori cei care îi aveam comandanţi în atacurile cele mai mari dimprejurul Plevnei. În zadar ne-am luptat, am aşteptat şi am răbdat până în timpul de faţă…”, încheind cu cererea „…a ne graţia din penitenciarul Văcăreşti, căci suntem depuşi cu ocaziunea răscoalei, făcută din suferinţele de mai sus vorbite, căci suntem în jugurile cu resteiele de fier ale Dlor proprietari şi Dlor arendaşi”

     Răbdarea ţăranilor a fost pusă la încercare în continuare. Guvernele ce s-au perindat la cârma ţării au tratat cu aceeaşi nepăsare condamnabilă problema ţărănească încât în primăvara anului 1907 ridicarea la luptă a ţăranilor s-a generalizat cuprinzând întreaga ţară. De această dată însă, ecoul ei naţional şi în lumea timpului avea să fie cu totul altul. Acest fapt s-a datorat amploarei evenimentelor cât şi modului de oglindire a lor în presa vremii, în documente şi în scrierile unor iluştri intelectuali, fie scriitori şi ziarişti, oameni politici cu vederi înaintate, înmulţirii actelor de solidaritate cu dreptatea cauzei ţăranilor răsculaţi.

     Reamintirea, acum la o sută de ani de la derularea evenimentelor din primăvara anului 1907, a unor relatări ale vremii şi aducerea lor în circuitul informaţional actual, este menită a fi un pios omagiu adus celor ce s-au jertfit atunci pentru dreptate şi pământ, de a nu fi daţi uitării şi mai ales înscrierii corecte în istoria României, a cărei cunoaştere este atât de neglijată în ultimul timp.

     Starea socială a ţărănimii române la începutul secolului XX continua a fi la fel de critică precum în secolul precedent, agravată tot mai mult şi de condiţiile de muncă impuse de arendaşi în exploatarea terenurilor agricole. De exemplu, marile proprietăţi moldovene în proporţie de 62%  se aflau în mâinile arendaşilor. Trustul Fisher avea în Moldova peste 150.000 ha.Arendaşii erau peste 44%  români, 56 % străini dintre care 43 % evrei, fapt ce avea să dea răscoalei ţărăneşti din această regiune a ţării şi o conotaţie „antievreiască”. Revolta ţăranilor a început în 8 (21) februarie 1907 din satul cu nume predestinat Flămânzi din judeţul Botoşani. La 3 (16) martie la Paşcani au loc ciocniri între răsculaţi şi armată, ţăranii arestaţi fiind eliberaţi de muncitorii de la depoul CFR Paşcani, în 4(17) martie pătrunzând în Botoşani peste 2000 de răsculaţi producându-se din nou ciocniri cu armata fiind ucişi o parte dintre ţărani, pentruca în zilele de 6-9 (19 – 22) martie să se atingă apogeul în Moldova, după care flacăra răscoalei întinzându-se în Muntenia şi Oltenia.

     În 13 (26) martie în Parlamentul României se realizează unanimitatea partidelor politice pentru înăbuşirea răscoalei cu trimiterea expediţiilor militare de represiune, deşi cu două zile înainte într-o întrunire muncitorească de la Sala Eforie din Bucureşti se lansase o moţiune de solidaritate cu ţăranii răsculaţi,în care se cerea şi desfiinţarea arendăşiei. Răscoala se întindea din Botoşani până în Dolj şi Mehedinţi cu devastări de conace boiereşti înspăimântând guvernul. Conservatorii au fost nevoiţi să demisioneze, puterea fiind preluată de liberali care aveau să „restabilească ordinea”prin represalii sângeroase.

     Cercurile guvernamentale au fost surprinse de felul în care se derulau evenimentele cât şi de extinderea rapidă a răscoalei în toate zonele ţării. De aici şi modul haotic în care acestea au acţionat la început, ca apoi înspăimântate de amploare să recurgă la ceeace era mai rău – represiunea armată. În cartea sa „Din frământările trecutului”, M.Theodorescu Carada nota „Sâmbătă 10 Martie 1907. Tulburările ţărăneşti iau un caracter urât…Protopopul de Vlaşca mi-a zis, că răscoala a izbucnit fiindcă Haret a scos din minţi pe învăţători şi Cantacuzino n-a avut administraţie…”, pentruca în consemnările următoare de Duminică 18 să scrie „Răscoalele descresc. Vintilă Brătianu îmi spusese, că alaltăieri se temea că răsculaţii vor intra în Bucureşti, să atace pe Rege şi pe Miniştri. Bănuesc că exagerează, dar spre seară când mă dusei acasă, pe stradă patrulau soldaţii”.

     Demne de luat în seamă sunt însă documentele oficiale emise de organele judeţene şi centrale în care se reflectă îngrijorarea, dar şi starea de fapt a ţărănimii, motivele care au determinat-o să se răscoale. În martie 1907 în cabinetul Preşedinţiei Consiliului de Miniştri a fost întocmit un proiect de” rugăciune  scurtă” ce urma a fi însuşit de mitropolit şi a i se da forma concretă pentru a fi pus în circulaţie, „…Domnului să ne rugăm pentru sufletele acelora care păcătuind au fost ucişi în timpul răscoalelor…ca să ierte păcatul cel mare săvârşit acelora carii s-au au dat foc avutului altora, fie că au luat armele în mână, ca să lumineze cu lumina cunoştinţei pe toţi…Domnului să ne rugăm ca iertaţi să fie toţi ostaşii care au apărat ţara de răzvrătire şi de jaf au tras cu arma împotriva fraţilor lor.”Această rugăciune „trebuie cetită până la Paşti necontenit, căci altfel nu aud toţi.”În acelaşi document se cerea a fi chemat Netzhammer ( arhiepiscopul romano-catolic) precum şi reprezentantul cultului protestant, …”dând zor Mitropolitului şi dându-i Prefecţi ca ajutori, căci până pătrunde lucrul până în ultimile comune trece un timp.”

     Ţăranii în schimb încă se mai adresau autorităţilor în mod paşnic cu petiţii. Într-o scrisoare adesată Prim Ministrului Dimitrie A.Sturza, ce poartă peste o sută de semnături ale locuitorilor agricultori din Comuna Mizil, judeţul Buzău se arată „Întru cât a inceput mişcarea tuturor ţăranilor din Ţara Românească pentru îmbunătăţirea soartei lor, venim şi noi prin aceasta a supune la cunoştinţa D-voastre nevoile de care suferim din cauza prea  marelui preţ al pământului de muncă”, continuând cu solicitări ca  – „să se micşoreze plata pământului ce ni se dă pentru muncă sau pentru ierbărit. Pentru păşunat să ni se dea loc aparte fără a mai avea arendaşul vre un amestec…să ni se dea mai mult pământ de muncă  iar nu cea mai mare parte din moşie să se cultive de arendaş…”Memoriul se încheia cu cuvintele „Dupe cum vedeţi aceste nevoi ale noastre le exprimăm pe cale paşnică şi liniştită iar nici de cum prin devastări şi răzvrătire  şi de modul cum ele vor fi satisfăcute depinde ca să fim şi mai liniştiţi sau nu .”

     Din păcate cererile ţăranilor nu-şi găseau audienţă la autorităţi nici atunci când situaţia devenea explozivă. Documentele vremii atestă îngrijorarea autorităţilordar nu şi intenţia de a da satisfacţie cerinţelor legitime ale ţăranilor, astfel că răscoala n-a mai putut fi oprită nici cu măsuri represive întinzându-se în toată ţara.Încă din februarie – martie 1907 circulau idei precum,”Înarmaţi cu ce găsesc, ţăranii vor să cucerească pământ, fiindcă nu pot trăi. Li se trimite armată ca să-i liniştească de veci”…”Înainte de a se începe răscoalele în Podul Iloaiei, ţăranii se adunase la o conferinţă la învăţător.S-a văzut în fruntea răsculaţilor primarul şi secretarul comunal”.Într-un document din 19 martie se consemna că „au fost arestaţi la Pângăleşti (Vlaşca) Stancu Petrescu, fost învăţător şi Marin M.Bran, au încercat să fugă şi au fost împuşcaţi. …”Ţăranii declară că se răscoală pentru „libertate”.Studenţii cari umblă din sat în sat au carte cu 7 peceţi dela 7 împăraţi, în care se spune că ţăranul român e liber, iar averea ciocoiului trebuie distrusă”.

     Informaţiile cele mai consistente le găsim însă în presa vremii care a urmărit cu consecvenţă toate evenimentele redându-le cu comentarii ample ce ne dau o imagine globală asupra modului în care s-au desfăşurat răzvrătirile în titluri precum „Răscoalele se întind” (Opinia, Iaşi 27 februarie),”Răscoalele ţărăneşti din judeţul Boto-şani”(Dimineaţa, 28 februarie), ”Ţărănimea victimă” (Cronica, 4martie), ”Ancheta parlamentară în chestia ţărănească”(Adevărul, 5 martie), ”Împuşcarea ţăranilor”(Liberalul, Buzău 6 martie), „Învăţătorii şi preoţii în mişcările ţărăneşti”(ziarul” Votul  Universal”Galaţi 7 martie), „Presa şi răscoalele”(Adevărul din 7 martie), „Trust şi gloanţe”(Secolul,Bucureşti, 10 martie), „Răscoala ţărănească în România”(Telegraful român, Sibiu, 13 martie), în ceea ce priveşte începutul răscoalelor.Spre sfârşitul mişcărilor ţărăneşti găsim şi titluri precum „Satele sunt din nou în fierbere”(ziarul „Seara”,Bucureşti, 28 octombrie) sau „Proprietari arestaţi pentru asasinarea unor ţărani”(„Dimineaţa” din 31 octombrie). Atitudinea presei o găsim pe tot parcursul evenimentelor anului 1907 cu titluri sugestive precum, „ D.Tache Ionescu şi răscoalele ţărăneşti”(„Neamul Românesc”, 15aprilie ), „Pământ,pământ !(„Apărarea Naţională”, 21 aprilie), „Majestatea Sa Haret, răzvrătitorul României” (Evenimentul”, Iaşi, 8 mai), „Maltratarea ţăranilor deţinuţi”(Adevărul”, 9 mai), „Procesul ţăranilor răsculaţi”(„Depeşa Prahovei”, Ploieşti, 24 iunie), „Noui agitaţii ţărăneşti”(„Dimineaţa, 29 iunie), „Armata noastră şi ororile inutile”(„Adevărul”, 4 iulie), „Cum s-a dat amnistia”(„Liberalul”, Iaşi, 14 august) sunt doar câteva din cele mai concludente titluri din presa vremii.

     Ştirile oficiale sunt conţinute în telegramele autorităţilor judeţene către cele centrale privind acţiunile intreprinse şi starea de spirit a populaţiei. Într-o telegramă datată 28 III ora 9, se informa „În districtul Giurgiu agitaţiile din ultimele zile au luat un caracter foarte ameninţător, ţăranii cu orice preţ voiau să pătrundă în Giurgiu. Eri după amiază a avut loc o ciocnire îngrozitoare între răzvrătiţi şi trupe, care au tras cu tunurile şi au dărâmat 3 sate Vieru, Odivoaia şi Stăneşti. Mulţi morţi şi răniţi”.Într-o altă telegramă expediată din Constanţa la 3o III semnată de Generalul Angelescu sub numărul 243 adresată Ministerului de Război se consemna că „La noapte se crede că lipovenii voesc să se dea la excese. Am dat ordin …reprimându-se cu energie orice mişcare…asemenea a se trimite o companie la Sulina…”În telegrama nr.32477  semnată de General Adj. Vartiadi Ministerul de Război era anunţat că …”La Măicăneşti (R.Sărat) s-a găsit o broşură intitulată „Robii pământului” de I.Magura, avocat Galaţi şi care a fost distribuită gratis locuitorilor. Afacerea s-a dat procurorului general Galaţi. Se continuă cu arestările şi percheziţiile.”În aceeaşi depeşă se consemna şi dilocările de trupe din ziua de 24 martie …”o companie de vânători de la Brăila la Sinaia, în Prahova, detaşament trimis Harsa pentru a preveni răscoalele, a restabilit liniştea arestând 11 capi resvrătiţi şi întors Ploesci. O Comp. Marină cu 10 oficeri şi 440 trupă sosit din Fundulea la Ploesci şi plecat Barboşi azi. Tecuci o coloană mobilă plecat spre Podul Turcului, Vultureşti…escadronul Călăraşi dela Pătârlagele sosit Buzău, Putna…28 călăreţi trimişi Mirceşti pentru arestări Ialomiţa…”Astfel de telegrame au circulat pe tot timpul desfăşurării răscoalei.

     Demn de semnalat este şi faptul că erau îngrijorate şi cercurile industriaşilor. Intr-o scrisoare adesată Primului Ministru Dimitrie Sturdza de către Asociaţia Industriaşilor de Petrol din România se arăta că „Ţara a trecut prin grele vremuri…am revenit iarăşi la zilele pacinice de altă dată…Nu avem , Domnule Prim Ministru, decât cuvinte de mulţumire şi laudă pentru dl.Prefect Luca Ionescu şi dl.General Hârjeu, cari au dat dovadă de multă pricepere şi energie, …pentru menţinerea ordinei în centrele de exploatare din judeţul Prahova”.

     Însemnătatea răscoalelor a fost relevată în scrieri de mare ţinută artistică şi documentară datorate celor mai buni istorici şi literaţi români pe tot parcursul secolului XX, reamintind câteva dintre cele mai semnificative şi cu titluri sugestive precum,Radu Rosetti,Pentru ce s-au răsculat ţăranii, Bucureşti,1908,Nicolae Iorga, Ce crede un „anarhist”cu o săptămână înaintea răscoalelor ţărăneşti, Vălenii de Munte, 1909, I.L.Caragiale, 1907 din primăvară până în toamnă, Bucureşti, 1907, Spiru Haret, Raport asupra acţiunii învăţătorilor şi preoţilor rurali în răscoalele ţărăneşti din 1907, Ministerul Instrucţiunii şi al Cultelor, Raymund Netzhammer, Die rumanische Landeskirche und die Bauernauistande, Salzburg, 1907, Liviu Rebreanu, Răscoala,1932, lucrarea Către săteni. De ce ne-am răsculat ? Arătările şi îndrumările unui bătrân sătean, mort pe urma răscoalelor, Ploeşti,1907, Cezar Petrescu, 1907. Roman,3 vol.Bucureşti, 1938 – 1943, ş. a.  

      Şi desigur, am putea continua cu ecoul răscoalei din 1907, însuşirea textelor de faţă fiind doar o palidă relevare aunor evenimente de atunci şi mai ales starea de spirit existentă.Istoria are datoria să le consemneze pentru a putea ca generaţia de azi să poată percepe cât mai corect modul de trecere al românilor prin veacurile de restrişte socială şi naţională din această parte a Europei. Demnă de amintit este prezenţa lui Iorga la toate marile evenimente precum cele din anul1913 când va ţine la Universitate un curs despre „Istoria statelor balcanice în epoca modernă”, iar la Academia Română comunicările „Notele unui istoric cu privire la evenimentele din Balcani” sau „Două tradiţii istorice în Balcani, a Italiei şi a românilor”, ce vor fi completate cu „ Istoria războiului balcanic”.

Am redat doar câteva din scrierile şi lucrările lui N.Iorga, pentru a exemplifica

modul său de a gândi şi acţiona în diferite momente importante ale ţării dar şi privirea sa universală asupra istoriei multor naţiuni ce se afirmau pe scena politică a lumii şi Europei în primele decenii ale secolului XX. Datorăm marelui savant prestigiul adus istoriografiei româneşti pe plan mondial prin lucrările şi ţinuta sa ştiinţifică, aducânduţi şi cu acest prilej omagiul de respect şi recunoştinţă, iar organizatorilor felicitări pentru modul în care continuă să ducă mai departe flacăra aprinsă de N.Iorga în cetatea sa de suflet de la Vălenii de Munte. (August, 2007)

              

Despre Vani Burda si primul fotoplacat din Albania

Fotopllakati i Vani Burdës, i pari në Shqipëri

Your browser may not support display of this image. 
 
Qerim Vrioni


Një figurë e shquar e fotografisë shqiptare në kapërcyell të shekujve XIX dhe XX, është edhe korcari Vani Burda (1875-1949). Ai ka lënë gjurmë jo vetëm këtu, por edhe në lëvizjen e madhe atdhetare të Rilindjes Kombetare. Gjithashtu Burda, ka lëvruar, gjithmonë në ndihmë të fotografisë, edhe vizatimin dhe vjershëtarinë. Mendja dhe dora e tij kanë krijuar shumë fotografi me temë patriotike e, po ashtu disa portrete të njerëzve të shquar të historisë kombëtare. Ai ka përjetësuar në fotografi poretretin piktorik të iluministit të shquar Naum Veqilharxhi si dhe “ka sjell në Shqipëri nga Stambolli fotografitë e Frashërllinjëve të mëdhenj
(1). Një pjesë e tyre janë në letër fotografike, të tjera në xhama. Pjesë e rëndësishme e krijimtarisë së tij ndodhet në Arkivin Shtetëror të Tiranës dhe në Arkivin e Korcës. Foto të tjera të tij janë pronë e pasardhësve të fisit Burda dhe të qytetarëve të ndryshëm.


Punën si fotograf, Burda e nisi në Rumani, pranë Kolonisë shqiptare të Bukureshtit. Atje nën ndikimin edhe të dajës së tij, patriotit të njohur Nikolla Naço, “kryeveteranit të Lëvizjes sonë kombëtare në Rumani” sic i shkruan poeti i njohur Lasgush Poradeci në një letër Vani Burdës në vitin 1932
(2), ai i u përkushtua tërësisht cështjes së shqiptarizmës. “Në Bukuresht, fotografi patriot ndihmoi për forcimin e shoqërisë patriotike të shqiptarëve të atjeshëm”, shkruan për të gazeta “Nektari i Korcës”(3). 

Your browser may not support display of this image. 

Më 1914, duke qënë në lidhje të përherëshme me ngjarjet politike në Shqipëri pas ardhjes së Princ Vidit si mbret i shqiptarëve, krijon një kartolinë me theks atdhetar. Në të ai ka bashkuar portretin e Skënderbeut (nga ndonjë grafikë) me foton e princ Vidit. Në pjesën e sipërme të saj Burda ka vizatuar një shqiponjë dykrenore nën krahët e hapur të së cilës janë portretet e dy mbretërve. Mbi shqiponjë lexohen fjalët “Zoti qoftë me ne. Pas 5 shekuj robëri sot Shqipëri e shqiptarëve”. Kjo kartolinë qarkulloi gjatë jo vetëm ndër shqiptarët e Rumanisë, por sidomos në Shqipëri.


Me vlerë të vecantë si nga pikëpamja artistike ashtu dhe atdhetare është fotopllakati i Burdës kushtuar Gjashtë Dëshmorëve të Orman Cifligut. Një ekzemplar origjinal na u mundësua për t’u këqyrur nga e mbesa e Vani Burdes, qytetarja durrsake Rebeka Burda, e cila shton se fotopllakati është krijuar në qershor 1913, kohë kur është ndarë nga jeta patrioti Nikolla Naco. Fotopllakati është me ngjyra, i shtypur në kartoncinë të butë , me përmasa 30-40 cm . dhe bën pjesë në numrin e madh të tyre që ka sjell në Shqipëri vet Burda më 1920, kur u kthye nga Rumania.


Fotografi Burda, me ndjenja të thella kombëtare e ka krijuar këtë kompozim duke u shfaqur njëkohësisht fotograf, grafist e vjershëtor me fantazi artisti e shpirt të kulluar atdhetari. Historikisht, pllakati u bën jehonë dhe hymnizon betejat e luftëtarëve të lirisë kundër pushtimit shekullor otoman në verën e vitit 1911. Kështu, „gjatë korrikut ata (autoritet turke-shen.im) arrestuan në Korcë një numur të madh patriotësh”
(4) e, po ashtu “në përpjekjen që ndodhi natën midis 29 dhe 30 korrikut 1911 [16 e 17 korrik me kalendarin e vjetër-shën.im] në Orman Ciflik (Korce) midis çetave shqiptare qe komandoheshin nga Qamil Panariti dhe Spiro Bellakmeni, me ushtri te shumta turke, ranë në fushë të nderit 6 luftëtarë trima”(5).  

Ngjarja pati jehonë të madhe në qarqet patriotike brenda dhe jashtë vendit, sidomos në Kolonitë shqiptare të Rumanisë. Edhe Vani Burda, i cili është “figurë e bukur e fotografise shqiptare për nga shpirti sa artistik aq edhe luftarak, veprimtar i Pavaresisë Kombetare, i shkolles shqipe dhe i emancipimit shoqëror”(6), u prek thellë në shpirt nga rënia në fushën e betejes me armë në dorë e gjashtë dëshmorëve. Për këtë ai ndjeu detyrimin për ta përjetesuar me artin e tij të fotografisë vepren e tyre. 

Your browser may not support display of this image.


Fotopllakati, perfaqëson një shkrirje të fotografisë, grafikes dhe poezisë. Në qendër të tij shihet një piedestal mbi të cilin një femër e re e veshur me kostum kombëtar, e cila simbolizon Shqipërinë, valvit me dorën e majtë flamurin e kuq me thirrjen e përherëshme të kryengritësve shqiptarë “Ja vdekje, ja liri”. Me dorën e djathtë ndihmon një luftëtar të plagosur. Ajo ka një shikim krenar e të vendosur. Pranë saj, një shqiponjë ka vënë nën kthetra një tiger të mposhtur mbi të cilin shkruhet “barbari”. Në faqen ballore është vizatuar një shqiponjë dykrenore e poshtë saj një kurorë me lule. Një “kurorë” tjeter rreth piedestalit, formojnë portretet e gjashtë dëshmoreve e, poshtë tyre janë kater strofa me përmbajtje te forte atdhetare të lindura nga frymëzimi patriotik i vet Burdës.
 

Mbi ”kurorën” e portreteve në një banderol shkruhet “Bashkimi sjell fuqinë” e, poshtë saj dy duar që shtrëngojnë njera-tjetrën. Të gjashtë portretet stolisen nga të dy anët vertikale me gjethe dafine, simboli i fitores dhe përjetësisë. Mbas piedestalit, si fond është përdorur një peisazh me pyje e male, tipik për rrethinat e Korcës. Të gjithë elementët e fotopllakatit, mbështeten në një sfond të kaltër. Ndoshta ngjyra e qiellit, me simbolikën e saj, nuk është zgjedhur rastësisht nga fotografi-artist. 
Ky fotopllakat, sic u theksua edhe më sipër , ka vlera të dukëshme patriotike dhe artistike. Ai, nga sa kemi hulumtuar në histori të fotografisë shqiptare, është i pari i këtij lloji, gjithashtu fotopllakati, flet për nivelin artistik në lëm të fotografisë, grafikes dhe poezisë së Vani Burdës. Gjuha e përdorur në fotopllakat nuk është shumë e lëmuar, ashtu sic ishte përgjithësisht e folura e shqiptareve në Kolonitë e Rumanisë (Bukuresht, Kostancë e Jash). 
Fotopllakati u krijua dhe u shtyp në Bukuresht, “…dhe u shpërnda mes patriotëve shqiptarë Brenda dhe jashtë atdheut”
(7), duke mbajtur gjallë tek shqiptaret, kujtimin e dëshmorëve që flijuan jetën

e tyre për lirinë e atdheut. Njëherazi ai përbën një krijim artistik të vecant të veteranit të fotografisë shqiptare, atdhetarit Vani Burda. 

Burime: 
1)-Piro Nace, Revista “Skena dhe Ekrani”, Nr.1, viti 1988 
2)-Lasgush Poradeci, Vepra letrare, Tiranë, 1990, faqe 481 
3)-Gazeta “Nektari i Korcës”, Gusht-shtator 1992 
4)-Historia e Shqipërisë, Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë,

Vëllimi II—Tiranë, 1984, faqe 462 
5)-Rilindja Kombëtare Shqiptare, “Naim Frashëri”, Tiranë, 1962, faqe 93 
6)-Piro Nace, Revista “Skena dhe Ekrani”, Nr. 1, viti 1988 
7)-Ilia Karanxha, Gazeta “Bashkimi”, 14 nëntor 1987 


 

In memoriam Profesorul universitar doctor  în istorie

      Nicolae Ciachir (1928 – 2007) 

      În dimineaţa zilei de 12 iulie 2007 s-a stins din viaţă în mod surprinzător şi fulgerător istoricul Nicolae Ciachir personalitate proeminentă a învăţământului românesc universitar, strălucit cercetător în domeniile balcanistic, slavistic, istoria modernă universală şi relaţii internaţionale, autor de cursuri universitare, cărţi de largă circulaţie, articole de specialitate publicate în ţară şi străinătate. A onorat cu prezenţa sa catedre de istorie universală ale Universităţii Bucureşti, Universitatea “Valahia” din Târgovişte, Universitatea Creştină “Dimitrie Cantemir”-Bucureşti, prezenţă activă la cursurile de vară ale Universităţii Populare Nicolae Iorga de la Vălenii de Munte sau ale celei de la Sala Dalles din Bucureşti.

      A fost laureat al premiului Academiei Române, cavaler al ordinului bulgar “Metodiu şi Chiril”clasa I-a, cu numeroase distincţii albaneze, iugoslave, turce, apreciat în ţară şi străinătate pentru corectitudinea studiilor sale materializate în cărţi de referinţă, studii şi comunicări prezentate la sesiuni şi congrese ştiinţifice. A lăsat un gol vizibil în cercetarea ştiinţifică a istoriei sud-estului european, dar mai ales ca preşedinte fondator al Asociaţiei de Balcanistică şi Slavistică din România, cu o prodigioasă activitate datorată modului său de a-şi atrage colaboratorii. Moartea l-a surprins lucrând la îngrijirea unei noi ediţii a cărţii sale „Un istoric român ancorat în lumea contemporană”, o reală sinteză autobiografică în care sunt cuprinse momente inedite de istorie trăită, descrise evenimente şi persoane ce i-au marcat viaţa sau i-au intersectat-o în diferite împrejurări. Ţinea foarte mult la apariţia acesteia pentru a fi prezentată la cursurile din această vară la Vălenii de Munte citadela spirituală a lui Nicolae Iorga. Dintre numeroasele sale cărţi cităm:Războiul pentru independenţa României în contextul european, Istoria popoarelor din sud-estul Europei în epoca modernă, Marile puteri şi România, Diplomaţia europeană în epoca modernă, Istoria relaţiilor internaţionale (1648 – 1947), Istoria slavilor, Din istoria Bucovinei (1775 – 1944), Basarabia voievodală românească până la sfârşitul celui de al doilea război mondial, Istoria politică a Europei de la Napoleon la Stalin, Istoria universală modernă, cursurile universitare litografiate, peste 400 de studii ştiinţifice apărute în reviste din ţară şi străinătate, articole de popularizare a istoriei naţionale şi universale.

      Am avut  şansa de a-i fi alături încă din anii studenţiei, fiind îndrumat să mă ocup de istoria statelor din sud-estul Europei, fiindu-i apropiat până în ultima clipă a vieţii sale în calitatea mea de secretar general al Asociaţiei de Balcanistică şi Slavistică, dar şi ca prieten, cunoscându-i îndeaproape bucuriile şi necazurile, lupta pentru existenţă şi performanţă ştiinţifică. Am şi colaborat împreună la publicarea unor cărţi, comunicări ştiinţifice sau articole apărute în ţară şi străinătate cu subiecte ce au mers de la teme precum : Skanderbeg şi românii, Liga albaneză de la Prizren (1878 – 1881), Mişcarea revoluţionară macedoneană Ilinden 1903, la istoria celui de-al II-lea război mondial, iar în ultimii ani prezenţa împreună la catedra universităţii de vară “Nicolae Iorga”de la Vălenii de Munte şi întâlnirile amicale cu românii din afara ţării îndeosebi cu cei din Basarabia şi Bucovina sau Balcani.

      În acest sens pot mărturisi că prin moartea sa am pierdut un îndrumător şi părinte spiritual de excepţie căruia îi voi purta întotdeauna amintirea de mentor, profesor şi prieten.

      Profesorul Nicolae Ciachir rămâne o permanenţă în conştiinţa foştilor săi studenţi pentru bonomia, ţinuta prelegerilor, modul de a se apropia, sinceritatea conversaţiei şi a aprecierilor fără menajamente atunci când se produceau unele “deraeri”. Era sincer şi tranşant, exigent cu sine şi cu ceilalţi în privinţa interpretării şi afirmării adevărurilor autentice ale istoriei naţionale şi universale. A fost un patriot înflăcărat iubindu-şi ţara şi neamul,el,care a fost nevoit să ia drumul pribegiei atunci când Basarabia natală a suferit ocupaţia străină, a venit şi a trăit în România slujind istoria neamului românesc şi a altor popoare cu credinţă şi devotament. Martoră îi este şi noua ediţie a cărţii sale de suflet:Un istoric român ancorat în lumea contemporană, unde sunt oglindite concepţiile sale, puterea de sinteză în caracterizarea oamenilor, a unor evenimente, unele complet inedite în derularea unor evenimente de istorie trăită în direct.

      Evocarea personalităţii şi vieţii profesorului Nicolae Ciachir este nu numai o datorie profesională, ci şi una sentimentală, de sinceră şi afectuoasă recunoştinţă pentru prietenia  dăruită şi îndrumarea competentă de care m-am bucurat peste o jumătate de veac în preajma Domniei Sale 

                                    Gelcu Maksutovici 
 

Joani Kapodistria, shqiptari që u zgjodh kryetar i parë i shtetit grek

Ioani Capodistria, albanezul care a fost ales primul preşedinte al statului grec 

Përgatiti: Arben Llalla 
 
Nga raca shqiptare kanë dalë burra që kanë udhëhequr Turqinë, Egjiptin, Italinë, Rumaninë, kanë qenë Papë edhe shumë kryetarë dhe kryeministra të Greqisë ishin me origjinë shqiptare. Nga 100 heronj të Kryengritjes greke të 1821-it, 90 prej tyre janë shqiptarë që sot njihen me emrin arvanitasit. Greqia disa herë është udhëhequr nga mbretërit edhe disa herë ka pasur Kryetar Republike, duke humbur drejtimin nga mbretërit. Nga studimet e mia shumë vjeçare kam nxjerrë biografitë e disa nga kryetarët e shtetit grek që lindën nga raca shqiptare. Kështu, kryetari i parë i Greqisë më 1828 deri më 1831 ishte Joani Kapodistria, më tej kemi më 1924-1926 admiralin Pavlos Kunduriotin, më 1926-ën, gjeneralin Teodor Pangallos, më 1926-1929 kemi përsëri admiralin Pavlos Kunduriotin, 1929-1935 kemi Aleksandro Zaimin, 1971 Jorgo Papadhopulos, edhe sot çamin Karolos Papuliasin.
 

Pra, nga dymbëdhjetë kryetarë që kanë udhëhequr republikën greke nga 1828-ta e deri më sot 2007, shtatë prej tyre rrjedhin nga familje shqiptare. Sot do të shkruajmë për atë burrë që u zgjodh Kryetar i Parë i Greqisë së Pavarur më 1827-ën, Joani Kapodistira, i cili lindi në qytetin e Gjirokastrës në vitin 1776. Por, disa historianë grekë mëndjengushtë kanë falsifikuar biografinë e Kapodistrisë që ishte shqiptar, duke u munduar të fshehin historinë e vërtetë, por edhe këtë herë ata nuk ia arritën qëllimit dashakeqës, sepse në Greqi ka edhe nga ata studiues që e pranojnë të vërtetën sado që e hidhur të jetë për kombin grek. 
 
Origjina shqiptare e Kontit Joani KAPODISTRIA (1776-1831) 
 
Joani Kapodistria lindi në një familje gjirokastrite. Familja e tij për t’i shpëtuar ndjekjeve të turqve, u vendos në ishullin e Korfuzit. Këtë na e dëshmojnë shumë dokumente të historianëve grekë dhe shqiptarë. Historiani grek, Panajot Arvantinoit në enciklopedinë greke vëllimi i pestë, fq. 402 shkruan se Joani Kapodistria, Kryetari i parë i Greqisë ishte nga lagjja Manalat e qytetit të Gjirokastër. 
Edhe historiani tjetër grek, Trifon Evangjelidhi në librin e tij “Historia e Joani Kapodistrias, qeveritar i Greqisë 1828-1831”, shkruan: “Kur u inaugurua në ishullin e Korfuzit monumenti i Joani Kapodistrias më 12 prill 1887, gazetarët grekë në Athinë shkruanin në shtypin e kohës se: Joani Kapodisrias e ka origjinën nga Gjirokastra e Epirit. Ndër ta, gazetarët Vasil Zoto, Teodor Bovo dhe Athanas Petrilli në gazetën “NEA EFHMERIDHA”(GAZETA E RE) të datave 10 dhe 12 maj 1887, deklaronin se Joani Kapodistria ishte nga Gjirokastra. 
 
Prof. i madh Eqerem Çabej tregon se babai i Joani Kapodistrisë quhej Andon Gjika, i cili ndiqej nga turqit për arsye se bashkë me vëllanë e tij më të vogël kishte qenë pjesëmarrës në kryengritjen e Himarës. Ata për t’i shpëtuar ndjekjeve të turqve, u larguan për në ishullin e Korfuzit. Me vete Andon Gjika mori edhe dy djemtë e tij Vironin dhe Joanin (sot e kësaj dite në rrethin e Gjirokastër fëmijët pagëzohen me emrin Viron, një liqen midis Gjirokastër dhe fshatit Mashkullorë quhet Vironi). Ndërsa xhaxhai i Joaniti, Gjin Gjika mbeti në Gjirokastër dhe u kthye në fenë myslimane me emrin Ahmet dhe titull BEJ. Andon Gjikës i lindën edhe dy djem të tjerë kur u vendos në Korfuz, të cilët u quajtën Agustini dhe Grigori. 
Profesor Drenika nga fshati Vunoi, shkruan se: Joani Kapodistria ka lidhje gjaku edhe me Elena Gjikën e njohur edhe me emrin Dora D’Istria. Vërehet se prapashtesa e Kapodistrisë ISTRIA është edhe mbiemri i Dora D’ISTRIA. 
 
Po kështu, studiuesi juristi Mexhit Kokalari në librin “Epiri, Kryeqendra e qytëtrimit antik në Evropës”, sjell dëshmi se Joani Kapodistria ishte nga lagjia Manalat. Shtëpia e familjes së Joani Kapodistrisë është shpallur nga Instituti i Monumenteve të Kulturës të Tiranës Monument Kulture dhe ruhet nga shteti. 
 
Në të vërtetë Joani Kapodistria quhej Gjon Gjika por, pasi në fëmijëri e birësoi familja e Viktor Kapodistrisë ai u quajt dhe u njoh Konti Joani Kapodistria, i cili u diplomua në mjekësi dhe drejtësi në Padova të Italisë. Familja e Viktor Kapodistrisë ishte vetë me origjinë shqiptare. Mbas vdekjes së Skënderbeut disa kontë si Brati, Dukainët, Brunet, Boriçi etj., emigruan në qytetin e Venedikut të Kapodistrias të Istrisë. Viktor Kapodistria në të vërtetë quhej Viktor Viktori, por pas një grindje me kontin Verzi e ndryshoi mbiemrin në Kapodistria në kujtim të vendlindjes së tij. 
 
Karriera diplomatike dhe politike 
 
Arsimin fillor dhe atë të mesëm mbaroi në ishullin e Korfuzit dhe më tej shkoi në Padova të Italisë ku u diplomua në degët e mjekësisë dhe të drejtësisë. Joani Kapodistria u emëruar në vitin 1799 drejtor i spitalit ushtarak të ushtrisë ruse pasi këta të fundit e kishin pushtuar ishullin në shkurt të po atij viti. Këtu i ka fillimit edhe karriera e Joanit në diplomacinë ruse. Në vitin 1800, ai emërohet ministër i Republikës së Shtatishujve të Jonit. Në vitin 1807 Jani Kapodistria emërohet nga cari i Rusisë Aleksandri I këshilltar në armatën ruse në Moldavi. Më tej pasi njihet nga afër me carin rus e zgjedh përfaqësues i diplomacisë ruse në Rumani. Pas sukseseve diplomatike nëpër sallonet e Europës ai emërohet ministër i jashtëm i Rusisë për Europën Jugore. Nga viti 1822 deri sa u zgjodh Kryetar i Greqisë më 1827 Kapodistria qëndroi në Zvicër duke bërë propagandë në sallonet e diplomacisë evropiane në favor të pavarësisë të Greqisë. 
 
Në maj të vitit 1827 kryengritësit e revolucionit të 1821 miratuan një Kushtetutë e cila zgjodhi Kryetar të Greqisë Jani Kapodistrinë, i cili, e mori detyrën zyrtarisht në janar të 1828. Duhet thënë se pëlqimin për zgjedhjen e Joani Kapodistrisë si Kryetar i Greqisë e dhanë tre udhëheqësit e ushtrisë që ishin edhe këta shqiptar Teodor Kollokotroni, Gjeorgjoi Karaiskaqi dhe Gjeorgjio Kundurioti. Joani ishte mjeshtër i artit të diplomacisë, por duke qenë njeri i formuar në traditat e autokracisë ruse, nuk gëzonte simpatinë e Asamblesë të Përgjithshme të Greqisë së re që po lindte.
 

Kryetari i sapo zgjedhur Kapodistria synonte të realizonte dy projekte. Njëri ishte të krijonte bazat e një strukture shtetërore në një vend të rrënuar nga vite luftimesh të ashpra kundra turqve por edhe të një lufte klanesh të brendshme. Dhe i dyti të siguronte kufij sa më të favorshëm që të ishte e mundur për Greqinë e re. Por u ndesh me problemet e mëdha gjatë tre vjet e gjysmë që ai udhëhoqi Greqinë e vogël në ato vite të siguruar nga Britania e madhe, Rusia dhe Franca. Ajo fillonte në Artë dhe mbaronte në Volos. Joani Kapodistria punoi për të formuar ushtrinë kombëtare, zhvillimin e administratës dhe arsimit. Gjithashtu ai u përpoq që të caktonte pronarët e rinj të tokave dhe pronave të lira pas largimit të pronarëve turq, por ky projekt ndeshi në kundërshtimin e komandantëve ushtarak dhe të të pasurve të Peloponezit, të cilët ishin të vendosur për të marrë sa më shumë pjesë nga tokat e lira. Por, ai arriti suksese të mëdha në rrugët diplomatike, duke siguruar pavarësinë e një Greqie të vogël që më vonë do të zgjerohej në kurrizin e vendeve fqinje me të. 
 
Urrejtjet që e çuan drejt vdekjes 
 
Kapodistria shprehte mendimet dhe përbuzjet e tija për elitat e shoqërisë greke. Ai i quante Mitropolitët ortodoksë grek “turq të krishterë”, udhëheqësit ushtarak “kusarë”, intelektualët grek i quante “të pamend” dhe drejtuesit fetar të Fanarit në Stamboll “fëmijët e Satanait”. Duke shprehur këto mendime hapur për ata që sado pak kishin luajtur rol të rëndësishëm në luftën për fitimin e Pavarësisë dhe që prisnin drejtimin e pushtetit dhe njohjen publike të rregullave të shtetit, arriti të ngjallte zemërime dhe urrejtje. Më 9 tetor 1831 duke dalë nga kisha e Shën Spiridonit në ishullin e Nafplios që ishte kryeqyteti i Greqisë vritet në pabesi Kryetari Konti Joani Kapodistria nga dy njerëz të dërguar nga grupi i fuqishëm i Petrobej Mavromihalit të Manit të Peloponezit. Njëri nga atentatorët mbeti i vrarë në vend nga shkëmbi i zjarrit ndërsa tjetri u kap dhe u dënua nga gjykata pas disa ditësh me vdekje.  
 
Trupi i Kapodistrisë u varros në ishullin e Korfuzit. Ai për sa kohë ishte Kryetar i Greqisë, nuk mori asnjëherë rrogë, por edhe pasurinë e tij ia fali shtetit grek që po lindte. 
Pas kësaj vrasjeje, Greqia që tashmë kishte siguruar pavarësinë, do të zhytej në anarki, në një luftë të brendshme se kush do të zgjidhej Kryetar i Greqisë. Për disa kohë Greqia u udhëheq një këshill prej tre vetash; kapedani i madh Teodor Kollokotroni, vëllai i Joanit, Augusti dhe Jonai Koletis. Që të tre këta ishin shqiptar.


Më vonë shtetet e mëdha Britania, Rusia dhe Franca që i kishin dhuruar pavarësinë Greqisë, vendosën të udhëhiqej nga një mbret europian. Ata ranë dakord në maj të vitit 1832, që djali i mbretit Ludvig i Bavarisë Oton, i cili ishte vetëm 17 vjeç, të zgjidhej mbret i Greqisë, detyrë të cilën e mori në shkurt të 1833-it dhe qëndroi në front deri në vitin 1862. 

Poezie albaneză

Rizah Sheqiri

Your browser may not support display of this image. 

SA VËSHTIRË 

Sa vështirë të jesh i shurdhër

Në koncert bilbilash

Të jesh i verbër

Në paradën e bukurisë

Të jesh i vetëm

Midis shtatëdhjetëeshtatë zemrash

Të jesh agonik

Në bulëzimin e jetës 

Sa vështirë të jesh i huaj

Në shpirtin tënd 

CE GREU  

Ce greu să fii surd

În concertul privighetoarelor

Să fii orb

În parada frumuseţii

Să fii singur

Între 77 de inimi

Să agonizezi

În înmugurirea vieţii 

Ce greu să fii străin

În sufletul tău 
 

HIMN JETE 

Të gjallosh këtu

Duhet të vdesësh

Përditë 
 

IMN DE VIAŢĂ 

Ca să vieţuieşti aici

Trebuie să mori

În fiece zi 

SHKËMBI 

Dallgët

Përplasen tërbuar

Pas shkëmbit

E shndërrohen

Në shkumë

E shkëmbi

I patundur

Sa shumë m’i ngjaka fisit

Sa shumë 

STÂNCA 

Valurile

Se sparg cu furie

De stâncă

Şi se transformă

În spumă

Iar stânca

Neclintită

Ce mult seamănă neamului meu

Ce mult 
 

Despre monografia scriitorului Arif Molliqi Verrat e Llukes

Verrat e Llukës dhe vlerat e Kosovës 

(Një  libër i ri nga poeti, publicisti dhe shkrimtari  Arif Molliqi Klubi Shqiptar Verrat e Llukës, monografi, Hamburg 2007) 

Monografia e Arif Molliqi eshte nje kontribut modest per punen qe kane bere mergimtaret tane per vendlindjen. Eshte nje veper e rralle qe ti perkuijton Verrat e Llukes dhe vlerat e Kosoves. Autori eshte mik i ngushte i Iljaz Kamberit nga Shipkovica e Dardanise. I ka njohur bashkefshataret tane dhe ka bashkevepruar me Kadriun e las  Zulfi, shtepia e te cilit gjendet ne nje lagje me ate te las Memet, te las Mixhait, te Din Danit e te Imer/Fuat/Nebi/Izedin Ramadanit. Ndoshta kemi harruar ndonje emer te papermendur te  djemve te las Luze, por kjo nuk prish pune ngase ne Shipkovice punes i thone pune, e jo shaka. Mo paç pune luaje deren, thoshte Kika i Males, ndersa la Luze i verrave te las Zulfi thoshte: Ne pune, ne pune mor vella, edhe nga  guri nxjerr para. Duke shfletuar faqet e lirbit te Arifit, qe ne shikim te pare konstaton se ke te besh me nje album vlerash kombetare, nje veper e bukur dhe e çmuar, e shkruar ne diaspore, me respekt dhe admirim per diasporen shqiptare dhe shqiptaret qe dine ta mbajne gjalle shpirtin shqiptare tejmatane Kosoves historike dhe Shqiperise reale.

      Libri ka 145 faqe, nje numer te konsideruar fotografishe ne kolor dhe nje dokumentacion te pasur. Botues i ketij libri brilant eshte Shtypshkronja Celina-s, e Prizrenit. Arif Molliqi ka lindur me 1953, ne Lluke te Eperme te Deçanit, ka studiue per gazetari ne Prishtine, eshte i njohur me 13 vepra letrare (poezi, drame, romane, ese, mbresa dhe skica), nje monografi per Rrustem Bruqin (Deshmoret jetojne pas vdekjes) dhe monografine mbi Klubin Shqiptar Verrat e Llukes.

      Autori eshte prezent ne disa antologji letrare, jeton dhe krijon ne Hamburg te Gjermanise.

Redaktor i kesaj monografie te shkelqyer eshte Nimon Muçaj, lektor Halil Haxhosaj, ndersa recenzent Haxhi Dervishaj. Merita te posacme per aspketin teknik te librit (ballina,  fotografite dhe rradhitja kompiuterike) kane Musa Mazrekaj,  Kreshnik Molliqi dhe Yllka Muçaj.  Po ia prezantojme lexuesit ballinen, disa fotografi nga aktivitetet e klubit ne fjale, si dhe disa fragmente nga parathenia e Arifit dhe pasthenia e zotit Muçaj. (Baki Ymeri) 

Your browser may not support display of this image.

Coperta monografiei Verrat e Llukes 

Your browser may not support display of this image.

Mbreteresha Elisabeta de Wied dhe burii I saj, Mbreti Carol I  
Your browser may not support display of this image.

Komisioni i Kongresit te Manastirit (1908)

Your browser may not support display of this image.

Studentet Shqiptare te Rumanise (1933)

Your browser may not support display of this image.

Nicu Constantin intre albaenzii din Bucuresti

Your browser may not support display of this image.  

Dimitrie Craciun(ovici) din Valea Timocului Tudor Vladimirescu (1821)

Your browser may not support display of this image. Your browser may not support display of this image.

Engjell Koliqi (poet)                             Lazim Rexhepi (poet)

Your browser may not support display of this image.Your browser may not support display of this image.

Jeton Kelmendi (poet)                        Gheorghe Neagu (scriitor)

Noi apariţii -  Botime të reja 
Your browser may not support display of this image.                        Your browser may not support display of this image.

Eleni Stefa – Kostaq Stefa, Martir al Democraţiei      Rozi Theohari, Ecouri skanderbegiene 

Albanezul / Revistă realizată prin munca voluntară

Shqiptari / Revistë e realizuar  me punë vullnetare


Colegiul de redacţie: Grigore Brâncuş, Gelcu Maksutovici, Mircea Istrate, Tiberius Puiu (redactor/şef/adjunct), Luan Topciu, Gemile Alia Susli, Adria Kallogjeri, Andrei Milcani, Alexandru Nica, Adriana Tabacu, Costin Cristescu, Doina Popescu, Mihaela Buican, Gheorghe Daragiu, Mihaela  Marinescu.

Colaboratori:  Vitore Leka, Ilir Kosova, Vlashi Fili, Renata Rexhepi

Tehnoredactare: Baki Ymeri

Pentru corespeondenţa: Cal. 13 Septembrie 109, Bl.105, Ap.6 Bucureşti 5

Telefon: 0040 (0) 729698600 - bukureshti@yahoo.com  – ISSN 1221-6925

Responsabilitatea juridică pentru conţinutul articolelor aparţine autorilor

(art.206 C.P.) 
 
 
 

Posted by Rugovapress in 15:56:45 | Permalink | Comments Off

Tuesday, August 7, 2007

Cun Laçi

Çun LAJQI: ARTISTIN E MBANË GJALLË VETËM ARTI

Çun LAJQI: ARTISTIN E MBANË GJALLË VETËM ARTI

Albanur: Ju në këtë moshë ende merrni pjesë në spektakle, a mund te na thoni pse?
Çun Lajqi: Po duke e marrë parasyshë se shumë pakë po servohen vlerat tona kulturore, po duhet patjetër ta përkrahim vlerën dhe jo anti vlerën, do të marrë pjesë gjerë në pikën e fundit të jetës sime, sepse jamë shërbëtor i kulturës shqiptare.

Albanur: Ju gjithëher keni projekte të ndryshme dhe direkte,  çka mendoni të arrini?
Çun Lajqi: Po kur ti shërbesh ndokujt diçka, servoj çka është e mirë, unë për ç`do spektakël apo projekt pregadis projekte të ndryshme, dhe sa i përket pyetjes suaj se pse direkte, sepse nuk e gënjej shikuesin me CD sepse kam dëshir të jet direkt sepse është më origjinale.

Albanur: Ju jeni aktor i madh dhe ende jeni i fort në skenë, deri kur?
Çun Lajqi: Mua më mbanë të gjallë skena dhe aktrimi, artisti kurr nuk vdes, por nëse ka vdek artisti atëher populli paska vdekur më herët. Artistët nuk vdesin kurrë sepse veprat e tyre nuk vdesin.

Albanur: Si e shihni dallimin e rinisë në Kosovë dhe asaj në Diaporë?
Çun Lajqi: Është e njejtë sepse është në kohën e tranzacionit, rinia është e njejtë si këtu por edhe atje, sepse të njejtat probleme i kanë, por nuk janë fajtor rinia, por koha, por jamë i bindur se do të ndërrojnë kohërat.

Albanur: Si e shihni ruajtjen e vlerave kulturore në diasporë?
Çun Lajqi: Nuk janë duke u ruajtur si duhet, por nuk e di edhe pse. Por kisha apelu se të ruhen vlerat kulturore, sepse me ato e identifikojmë vehten, kombin, dhe vendin, pa ato nuk jemi asgjë, jemi të humbur kudo që jemi.

Albanur: Ju jeni shumë shpesh në Zvicër, na thuani diqka për shqiptarët e këtushëm?
Çun Lajqi: Po jamë i ftuar shumë shpesh në Zvicër, në spektakle të ndryshme kulturore, jamë ai që kamë qenë si gjithëher, servoj atë çka është e bukur, mërgimtarët tanë kanë nevojë edhe për çmallje me atëdheun, dhe me programet e veta ata ç`mallen dhe afrohen për momentin afër atëdheut. Mërgata në Zvicër është shumë e organizuar dhe ia vlen për ti lavdëruar.

Albanur: Na thuaj diqka për lexuesit e albanur.net.
Çun Lajqi: E vizitova edhe këtë Agjencion Publicitar dhe faqen e saj ne internet, nuk pata shumë kohë të lexoj, sepse kishte material aq shumë interesante sa që duhet shumë kohë ti lexoj, ishte e mrekullueshme faqja albanur.net, krahë i djathtë i vlerave kulturore dhe i përgëzoj dhe i përshëndes ata që janë në krye të saj. Lexuesit i kisha porositur, se vehten e tyre munden ta gjejnë në albanur.net.

Posted by Rugovapress in 22:43:05 | Permalink | Comments Off

Shkruan; Sadik Bejko per poetin Ali Podrimja

Përse shkruan Ali Podrimja?

 
 

Ai është i dominuar nga tema e atdheut, një poet simbol i identitetit kombëtar.

 
 

 
7 dhjeroe 2003 / TN
Dua të qëndroj te një libër i Podrimjes, “Lum Lumi”. Vetëm në dyvjetshin e fundit e ka ribotuar dy herë dhe gjithmonë vjen i ndryshuar dhe i pasuruar. Duket se ky është libri i jetës për poetin. Një tragjedi personale është sublimuar në art të madh.
Sadik BEJKO
Ali Podrimja tashmë është një poet me emër të madh. I çiltër, me një buzëqeshje të ëmbël, i vetëdijshëm për sa ka bërë, ai do ta pranonte një epitet të tillë. Aliu ka një karrierë të shkëlqyer letrare. Ai është nga ata që  kanë fituar sigurinë e një embleme: përfaqëson një vlerë të shenjtë për shqiptarët, them në veçanti për shqiptarët, është një emblemë e poezisë. Në biseda me të ma ka shtjelluar gjatë temën e vështirë: përse shkruaj, por në përmbledhjen me ese Tkurrja e atdheut ai i jep një përgjigje, si të thuash, me shkrim kësaj pyetjeje. Duhet veçuar që ai është një eseist i hatashëm dhe kohët e fundit dhe një antologjist (hartues antologjish).
Esetë e tij kanë nervin e poetit, thuktësinë dhe ngjeshjen e stilistit, ngërthejnë faktin dhe pathosin, kanë dramatikën e udhëtimit nëpër një gjeografi të dhembjeve që kullojnë gjak e tymojnë shkrumb eshtrash, sjellin dëshmi ngjethëse dhe refleksione tronditëse. Ato ushtojnë ankth e rrevoltë bashkë, kanë tingëllimën e këmbanës lajmëtare për atë kob që po i përgatitej Kosovës. Kanë pezmin se veshët e dyllosur janë ku e ku më të mirë se veshët e atij që e ka paravendosur kurrë mos të të dëgjojë. Por kambanat duhet të bjenë. Deri ne qiell siç di ai t’u bjerë. Aliu, në vazhdën e poetëve tanë që se ka filluar poezia ndër ne, është i dominuar nga tema e atdheut, një poet simbol i identitetit kombëtar.
Nderi i poezisë
Që në vargun e parë me idenë e atdheut ia nis Iliada, kënga e njërit prej etërve të poezisë botërore, e plakut Homer. Etnia në Ballkan është një brengë, është dhe një paranojë. Për ne shqiptarët ajo mbeti një brengë. Për poetët e popujve përreth nesh që na sollën aq dhembje, ajo u kthye në një sëmundje të zezë. Në fund të fundit, shumë ndër poetët e Ballkanit u vunë të bashkëjetojnë me xhelatin. Në se poezia rreh nga absolutja, nga një ëngjëllizim i botës dhe i njeriut, poetët në Ballkan u vunë nga situatat të luajnë një rol publik duke u vënë në shërbim të politikave shfarosëse.
Ka poetë që nga shpërdorimi i fjalës, humbasin nderin. Nderhumbësit janë nder i humbur i poezisë.Tek ne nën diktaturë ndodhi që shkrimtari të çojë në burg shkrimtarin në emër të shërbimit ndaj një kuaze, një bote të re. Të tjerë të ballkanas duke i shërbyer shtetit, frymëzuan nacionalizmin, liturgjinë e zezë të gjenocidit të atyre që do të luanin futboll me koka të prera njerëzish. Aliu dhe poetët e Kosovës i shpëtuan këtij kurthi të zi. Tema e atdheut aty dhe se mori thekset programatike e tragjike të një thirrjeje-britmë që, për rrethanat, çdo poet do t’ia kishte zili: Kosova është gjaku im që muk falet, u përtëri në forma të stërholluara e më shumë të nëkuptuara, përçoi nga qëndresa individuale dhe kolektive. Në kohë të vështira ujiti rrënjët e thara të një identiteti në grahmën e fundit. Kjo poezi është e mbushur me respektin për njeriun, për vlerat e tij.
Kështu Aliu dhe poetë të tjerë të Kosovës i shpëtuan nderin dhe një çështjeje të madhe siç është vetë poezia. Ajo nuk degjeneroi në një magji të zezë të propagandës për kauza të dështuara. Ajo mbeti vlerë se i qëndroi pranë njeriut, i forcoi nderin atij, i forcoi dinjitetin atij, i dha zemër që të mos humbasë e të mos tjetërsohet. Poezia duhet të jetë e ndershme, si njeriu. Kjo është një çështje e madhe për një institucion themelor siç ka qenë poezia për shqiptarët, por dhe siç është një vlerë e shenjtë kudo në botë (Kundera). Këndej, në anët tona, figura e poetit lolo që i vargëzonte propagandës, vaj më det, ka çuar sot tek Mazllëmi, që, për pesë para, del në pikë të mëngjezit e bllamurit vargje (ç’t’i vijë në mend) nga ekrani i një kanali të njohur televiziv. Aliu dhe pak si ai i dolën për zot jetës, njeriut, kombit, poezisë. Fjalës.
Katër nivele leximi për  “Lum Lumin”
Për të thelluar sa thashë më lart, dua të qëndroj te një libër i Podrimjes, Lum Lumi. Vetëm në dyvjetshin e fundit e ka ribotuar dy herë dhe gjithmonë vjen i ndryshuar dhe i pasuruar. Duket se ky është libri i jetës për poetin. Një tragjedi personale është sublimuar në art të madh. Do të shfletoja katër nivele leximi të këtij libri të tragjikës universale që i ka shokët të rallë në poezinë tonë duke u vënë përkrah me libra të mëdhenj të saj si: Milosao, Lulet e verës, Baba Tomorri, Juvenilja, Psalme murgu, Vargjet e lira, Lahuta e malcisë, Vallja e yjeve. .
a. Refuzimi i vdekjes. Në nivelin e parë do të shihja temën e ikjes nga vdekja, një temë e lashtë sa bota, e inicuar që në epin e akado-sumerëve, epin e Gilgameshit. Gilgameshi, qytetndërtuesi, ati i qytetërimit botëror, me dy të tretat hyjni e vetëm një e tretën njeri, në saje të kësaj të fundit, në atë që është njerëzor, i duhet të vdesë. Ia thonë perënditë. E aty nis udhëtimi i tij i lemerisur nga që nuk do ta pranojë vdekjen, kërkon dhe nën tokë barin e pandekësisë. Te ky libër i Aliut, në jehonë të Gilgameshit, ati endet në koridoret e spitaleve, në tunelet e metrotë nga Beogradi, në Moskë, në Paris, në fshatin e vendlindjes, udhëton me një fëmijë në krahë që t’ia shpëtojë vdekjes së paralajmëruar nga kanceri. Aliu nuk do ta pranojë vdekjen se si Gilgameshi i lashtë një fëmijë është dyfish hyjni: është fëmija, e ardhmja, është biri, një hyjni për prindërit, është dhe njeri vetëm për veten e tij, po njeri që ikën e s’ vjen më. Këtu poeti me të drejtë e refuzon fatalitetin dhe rend t’i shpëtojë vdekjes. Lënda rrënqethëse që e mbush librin është dhënë në hollësi të dridhshme në ecurinë e sëmundjes, në pafuqinë njerëzore përpara rrufesh të tilla tragjike. Pafuqi që na shtang e na bën të luajmë mendsh aq më tepër ndaj një fëmije që kërkon mbrojtje. Poeti nuk abuzon si arti i lehtë i shumë filmave e librave me këtë temë. Tonet tragjike mbahen në një solemnitet të përzishëm.
b. Vizioni biblik. E kjo që thamë lidhet me nivelin e dytë të leximit. Pafuqia njerëzore ndaj tragjedive të tilla na bën më të thellë, na çon nga katarsi, na pastron si kalimet nëpër zjarret dlirësuese. E nga kjo lartësi poeti sheh botën, shoqërinë në aq pisllëk e shnjerëzi. Po është një hedhje në lartësi të tilla që kërkon pastrimin e krejt njerëzimit, e metropoleve, e shoqërisë njerëzore në prerjen e së sotme dhe të së djeshmes, një njerëzim që bashkëpunon e bashkëjeton me të keqen. Ky është një vision biblik i librit. Ky është vështrimi pa kohë e pa hapsirë. Ne jemi një qytetërim i rrezikuar përderisa e kemi shtuar të keqen dhe e përtypim si bukën në tryezën e përditshme. Thashë një vision biblik, jo një kritikë sociale siç do të duket në plan të parë. Dhimbjet e bukura e pasurojnë botën.
c. Bota shqiptare. Niveli tretë është ai i zbulimit të rrënjëve, i rënies në themel të identitetit vetiak e kolektiv. Në të keqe secili nga ne rend të gjejë rrënjët e veta, fijet e holla të qëndresës, rend në brendësitë e historitë e gjakut e të vendlindjes. Do një taban të fortë dhe intim që të mbahet e të burrërohet. Dhe Aliu shkon e nga nuk shkon për t’u mbushur me botën shqiptare, me bukuritë e historitë, me mitikën e hiret e saj. Duke u burrëruar, duke marrë lëndë force e dinjiteti për vete ai ne i jep edhe ne që e lexojmë atë. E këtu vij tek çka thashë më lart se ky poet i etnisë e ka mbrujtur këtë lëndë në disa nivele: nga thirrja deri te kolonat ku mbahesh i rrethuar nga uji i zi i vdekjes. Kosova doli përtej Ujit Të Zi. Fjala e shenjtëruar (Lasgushi) e shpëtoi Kosovën.
d. Mjeshtëri e lartë   Niveli i katërt është ai i mjeshtërisë poetike. Ky është i tillë që ndonjëherë të lë shtang. E të bën të mendosh me ç’ forcë demoniake a ëngjëllorë ia ka dalë t’i thotë, t’i mbrujë vargjet. Aliu është poeti që rrëfen, analizon, që kalon nga intimja te e përgjithshmja, nga dhimbja tragjike te e madhërishmja me lehtësi e mrekulli gjuhe, vargu e fjale. Ky regjistër i gjerë ndjenjash e situatash është në përshtatje me një arsenal artistic mjeshtëror që do të donte një analizë më vete. Po është ky taban arti që i mban në këmbë tri nivelet e mësipërme. Nga libri del me ndjenjën e shëndetshme të gjallërisë e të thellësive njerëzore të cilave duhet t’u përulesh si tempujve. Këto cilësi dhe lartësi artistike e kanë bërë atë poetin tonë më të përkthyer e më të njohur ndërkombëtarisht.
Një poet që ka arritur lartësi të tilla mund ta shtrojë pyetjen: përse shkruaj?  Si duket kjo është pyetja torturuese për çdo poet të vërtetë. Në rastin e Aliut kësaj nuk mund t’i shpëtosh.
Posted by Rugovapress in 15:58:12 | Permalink | Comments Off

Shkruar nga Mr. Gëzim MEKULI, Oslo

 

Emocionalizimi i hapësirës sonë publike Printoni E-mail
Shkruar nga Mr. Gëzim MEKULI, Oslo   
Monday, 06 August 2007

Gazetaria e Tiranës dhe e Prishtinës, është një arenë për ndjenjat e forta. Në mes shtypit partiak dhe atij amatoresk sot ne ndeshemi me “gazetarinë e lotëve”.

Gazetaria jonë është gazetari e aferave private. Redaktorët shqiptarë, të shumtën e rasteve, janë pronarë të vet gazetave, radiove dhe televizioneve. Dhe, këta shkruajnë e thonë në këto media “sa t’ju jep zoti kivet”. Por lexuesit nuk flejnë. Shtrohet pyetja nëse publiku shqiptarë është duke u “mabajtë gjallë” me këtë lloj gazetarie? A mos është lodhur publiku shqiptar nga kjo lloj gazetarie?

Ku gjindet gazetaria shqiptare sot? Mund të them se në mes të gazetarisë partiake dhe asaj private kemi sot “gazetarinë e lotit”. Gazetaria shqiptare (e Tiranës dhe e Prishtinës) është një arenë për shfaqjen e ndjenjave të forta. Mediat janë duke prodhuar një klimë e një skenografi melodramatike. E, ku aktorët politik dhe mediabërësit qajnë, qajnë e vetëm qajnë. Këta gazetarë e gazetare janë me plot ndjenja; Janë shumë “të ndieshëm”. Gjatë një hulumtimi timin të bërë nëpër mediat e Tiranës dhe Prishtinës, del se gjatë dhjetë viteve të fundit në gazetarinë shqiptare fjala “ndjenjë dhe fjalia “kam ndjenjën se…” është përdorur tre herë më shumë se fjala “mendim” dhe fjalia “Unë mendoj se…”. Dhe, kur një gazetar apo një gazetare “moderne” shprehet se “Unë kam ndjenjen se…” lirisht mund të kuptoni se ky apo kjo don të thot se “Unë mendoj se…”

Teatri ynë politik i medializuar është një arenë e ndjenjave apo emocioneve, siq shprehen gazetarët dhe gazetaret “moderne”. Gazetaria jonë është një fushë ku mund të derdhësh lot, e të zbrazësh ndjenjat. Këta gazetar e gazetare të ndjenjave kanë bërë që në vend të racionalizimit të opinionit publik dhe hapësirës publike, të kemi sentimentalizimin e opinionit dhe hapësirës publike. E, kjo vecanërisht të bie në sy e të godet në vesh kur në fjalimet dhe deklaratat e politikanëve dëgjon shprehjen si p.sh. “Kam ndjenjën se Kosova ….”, “Ndenjat e mia më thonë se Kosova do të pavarësohet” etj, etj.

Kjo gazetari e emocioneve është duke luajtur një rol të keq e të madh në kuptimin melodramatik të proceseve poltike në të cilën po kalon Kosova. Sot gazetaria është kryeaktori dhe kryecelësi ku përmes sajë socialja dhe politika po emocionalizohet dhe intimizohet. Gazetaria jonë infanteliste dhe “gazetarucët tanë” më shpesh merakosen për temperaturën në debatet e shoqërisë sonë, se sa për përmbajtjen e debateve; I ipet rëndësi e hapësirë emocianilizimit dhe intimizimit të debatit, në vend të logjikëzimit dhe racionalizimit të sajë.

Gazetaria jonë, njëherë për njëherë nuk “nuk e ka njetin” të lirohet nga partia. Por kjo të pakten do të duhej të fillonte spastrimin etik brenda vehtes së sajë. Epo mire, nësë gazetaria jonë po u larguaka nga partia, atëherë në cilin drejtim po shkojnë mediat tona? A kemi nje gazetari logjike, germuese e kritike? Largimi i gazetarisë” nga partitë politike nuk do të duhej të ngatërrohej me largimin e gazetarisë nga ideologjia. Këtu do të mund të flisnim për një ideologji të re, atë ekonomike.

Eshte pavarësia ajo që është një ndër qëllimet me të dëshiruara në ideologjinë profesionale gazetareske. Por, shkëputja e gazetarisë nga partia (keq) kuptohet edhe si shkëputje nga burimet e informacionit. Mediat tona qëmoti janë të varura nga varësia e gazetarëve nga partia dhe “të fortit e huaj”. Nuk duhet harruar se gazetarët janë njëkohësisht regjisor dhe kritik të dramaturgjisë që këta e prodhojnë vet.

Kjo gazetari partiake e ideologjike ka kontribuar që debati politik, kulturor e i vlerave, në një shkallë mjaft të lartë, të ketë qenë i izoluar dhe i okupuar; Ky okupim i debatit të shoqërisë sonë ka qenë prezent edhe në taborrin e akademisë sonë të shkencave. Si pasojë e kësaj gazetarie të zezë sfera jonë publike ka humbur energjinë e saj karakteristike, dhe kjo si rezultat i një deficiti të një gazetarie mendimndërtuese e mendimkritikuese.

Në vend të sajë shqiptarët kanë ndërtuar “Barbi gazetarinë”. Dhe mu këtë gazetari dhe këtë opinion e dëshironte UNMIK-u… Sepse sot lufta më e madhe është lufta për idetë, lufta për të kontrrolluar e zotruar mbi idetë e mendimet. Në gazetarinë politike ndjenjat nuk ju nevoiten këtyre. Këta ndjenjat i përdorin në shtrat, e, shqiptarët, më shumë, në gazetari e politikë…

Posted by Rugovapress in 15:14:04 | Permalink | Comments Off

Leom Kolmnela në gjuhën rumune

Your browser may not support display of this image.

Vasile Alecsandi, njëri nda poetet me te njohur te Rumanisë së shek.XIX, ka thënë se rumuni ka lindur poet. Poeti Aleksandri e admironte lashtësinë romake, ndërlidhjen e Rumanisë me vendet latine, dhe thoshte se Populli rumun ka një respekt të pakufishëm për drejtësi. Duke bërë fjalë për rumnët dhe poezinë e tyre, rumuni, sipas tij, e don dheu n ku ka lindur si nje parajsë, nga e cila as tiranitë më të egra nuk janë në gjendje ta dëbojnë. Një konstatim i këtillë ta përkujton Kosovën dhe sakrificat që kanë bërë kosovarët për mbrojten e identitetit kombëtar, për mbrojtjen e dheut dhe gjuhës, të traditave dhe shpirtit. Jemi duke e përjetuar kohën e vështirë të tranzicionit nga diktatura komuniste në demokraci euro/amerikane, ndaj ende fare pak e njohim njëri-tjetrin.

     Shqiptarët që në vend të bibliotekave frekuentojnë lokalet e thashethënies dhe selinë e lakmisë të pasurimit pa djersë, dhe jo vetëm ata, ata që s’e njohin historinë, kanë krijuar përshtypjen se rumunët qenkan ciganë, pa e ditur se jemi vëllëzër të të njëjtit gjak, siç ka thënë dijetari i famshëm rumun, Bogdan Petriceicu Hasdeu, para 105 vitesh (1901). Jemi apo s’jemi vëllezër të të njëjtit gjak, kjo mbetet për t’u parë, por kur vjen fjala për vlerat shpirtërore, Rumania është Atdheu i Ëndërrave dhe Poezisë.  Si admiratorë të poetëvë të botës, duke i përfshirë këtu edhe shqiptarët, botuesit rumunë i kanë prezantuar me zemërgjerësi edhe vlerat tona të përkthyera. E themi këtë pa konotacione vetëlavdërimi, duke u bazuar ne vlerat letrare të Ali Podrimjes, Sabri Hamitit, Sali Bashotës, Rozi Theoharit, Ibrahim Berishës, Mardena Kelmendit, Basri Capriqit, Miradije Ramiqit, Ibrahim Kadriut, Merita Bajraktari McCormack, Halil Haxhosajt dhe një varg ëndërrimtarësh tjerë shqiptarë të rikënduar në gjuhën e Emineskut, vlera të cilat qenë kurorëzuar me një spektër të gjerë vlerësimesh eseistike.

     Pas botimit të librit E pashë botën (Am vazut lumea), vetëm brenda një muaji,  tre revista prestigjioze rumune, organe te Lidhjes së Shkrimtarëve të rumanisë, i hapën shtyllat për vlerat letrare të poetit Leom, Leom Kolmnela, shqiptar i frymëzuar me perjardhje shkodrane që jeton në Amerikë. Kështu, revista Luceafarul (Ylli i Mëngjesit, e drejtuar nga shkrimtari Marius Tupan, dashamir i madh i Shqipërisë, në numrin 21 të saj, paralelisht me një medalion eseistik të Mihai Antoneskut, e prezanton poetin Leom ne dy faqe me poezitë Lojë magjike, Kjo është jeta, Pëshpëritje, Kërcim, Drita e nostalgjisë, Falmë dhe Poezi, moj e marra poezi. Një tjetër revistë prestigjioze e këtij vendi, Oglinda literara (Pasqyra letrare), e cila del në Fokshan, drejtor Gheorghe Neagu, në numrin 66, bashkangjitur me fotografinë dhe një portret të shkurtë për autorin, e prezanton Leomin me vjershat O iubire (O dashuri) dhe Geamat in aceasta frageda noapte (Gjëmë në këtë natë të brishtë). Në këtë kontekst vlen të përmendet edhe revista Poezia, e botuar si tribune për kulturë poetike në Jash të Moldovës, drejtor Cassian Maria Spiridon, në numrin e saj të verës, një numer tëmatik dedikuar poezisë dhe lutjes (poezie si rugaciune), në kuadrin e rubrikë Poezie albaneza, sebashku me shënimet për autorët, i boton rumanisht poezitë e Katerina Xukaros (Pas Ulqinit), dhe ato të poetit Leom (O dashuri, Gëmë në këtë natë të brishtë, Lule vjeshte, Shkëlqim ndjenjash, U hap porta e shpirtit. Pas prezantimit të Leomit, vjen rradha e afirmimit në gjuhën rumune të një vrag poetësh tjerë shqiptarë, ndër të cilët edhe poeti kosovar me banim në Suedi, Riza Sheqiri, libri i të cilit Ftesë për dashuri (Apel pentru iubire), e sheh këto ditë dritën e botimit në Bukuresht. (Baki Ymeri)

Mendime rumune mbi vlerat shqiptare

Bota e mbështjellë me ëndërrat e dashurisë

(Leom, Am văzut lumea / E pashë botën, Bukuresht, 2007) 

Marius Chelaru

Leomi është poeti i parë shqiptar nga Kalifornia, i përkthyer me një vëllim antologjik në gjuhën rumune. Ka lindur në Shkodër të Shqipërisë (1969).  Larg atdheut, autori është shkëputur nga mentaliteti tradicional për të krijuar, duke e veshur historinë me teshat e revoltës ndaj rrugës të cilën e ka zgjedhur bota: “Kahmos jemi një fe e pafe, njerëzit si kafshët vdesin njësoj”. Poeti na tregon se si të gjitha këto do të mbarojnë: “Kjo peshë e syve të botës shikon dhe hesht/ Medalion modern i valëve shpërthyese në një revolucion botëror”. Poetin e inspiron bota e huaj përmes atmosferës së saj, madje edhe nostalgjia ndaj atdheut (“Ku thuhet se edhe trungjet kanë mbetur pa të dashura” (Drita e nostalgjisë).

     Autori e ka zgjedhur rrugën gjembore për ta filluar jetën në vendin ku është ndalur. Forca e shpirtit të tij krijues qëndron nganjëherë edhe në shtjellën e shqetsimit dhe interesimet permanente të hulumtimeve të shpirtit. Për disa gjithëçka mund të fillojë me mendimin se tejmatanë brigjeve të vendlindjes fshihet ëndërra përpara nisjes, bagazhi i pregaditur me kujdes të veçantë, pa e ditur se atje e fut edhe atdheun, mamanë, gjuhën, githçka që je. Nga Zoti dhe prej teje varet fakti po qe se bërthamat e asaj që don të thotë shpirt yt, do të mbijnë edhe në tokën e re. Shpesh ke dhe „probleme” tjera: me kend të rrëfehesh, me kend të komunikosh, dhe përse.

   Leomi ka patur shansin që të arrijë me shpirtin e tij edhe në kopshtin e poezisë, në të cilin kultivon lulet e atdheut, dashurisë, kërkimit. Ai është ëndërrimtari që përpiqet t’i shkulë therrat e padrejtësisë, urrejtjes, konflikteve, të mosmarrveshjeve që e shakmisin botën e sotme, në të cilën „Horizontet hapen dhe mbyllen lirshëm”, por shpirti shkëputet, zemra ngryset, ndërsa njerëzit janë të shtypur nga „tmerre të hatashme” (Skllevër të lirë). Për autorin natyra duket e bukur dhe e dashur, e shpërlarë në një atmosferë të ndritur nga ëndërrat më të bukura të dashurisë, ngase nuk është lehtë për të shpërngulurin kur „zemra i ngryset dhe shpirti  griset” (Mërgimtarët), duke adoptuar atë që don të thotë mënyrën se si shkruhet në SHBA (frymëzime konkrete, shtjella mendimesh, tendenca gjakënxehta etj.)

     I pajisur me imagjinatë të bujshme, autori krijon figura origjinale të stulit: „mërzitja lind në shpirt si lulja mbi varr”, „bota si një kupolë e trishtë”, „gjeth i dhembjes”, „bota…hije…e veshur me dhuntinë e njerëzimit”, njerëzit janë „pranga të nostalgjisë”, hije të rënda që lëkunden dridhshëm në duar të humbura, „dritare të vullnetit”. Herë tjera, imagjinata kaplon rrugë të befasishme, gjithësesi të çuditshme: „fshatari i çnderuar nga maska e Robinsonit”, „bota do të shembet në sytë tu një ditë”, „lakuriqësia e zërave që shprehin urrejtje”, apo me lëng ledhatimi, refuzimi dhe joshjeje të çuditshme, në të njëjtën kohë, përballë asaj që don të thotë „qytete të hatashme”: „Kam parë sytë e verbër të botës/ Ku rrugët vajtojnë pas mëndjes njerëzore/ Ku ftohet dhe ngrohet lakmia/ Ku lind dhe shërrohet bukruria”, apo në nyanca apokaliptike, porsi në poemin Një botë e re: „Një pyll pa emër fshihet pas shpinës së botës/ S’ ka më njerëz, veçse aromë eshtrash të djegura”.

     Me të gjitha këto, poezia e Leomit është e ngarkuar me metafora të qëlluara. Mund të themi madje edhe për hulumtimin e një stili të mbështetur më shume mbi efektin imagjinar, se sa mbi atë thjesht metaforik. Vështirësia e plasimit të poemave të këtij vëllimi në një hapsirë poetike, rezulton edhe nga përpjekjet për të ikur nga kanonet e njëfarë vendi të përcaktuar, apo të një kohe të pacaktuar. Ndërsa citadinizmi i autorit, me ajër të papërkohshëm, gërshetohet nganjëherë me një ndjenjë/vizioni me lëng fshatarak (Të thash diçka të vlefshme). Nganjëherë paraqitet një ajër shqetësimi e tëhuajësimi (Historia), herë tjera poemat kanë intonacione të thjeshta, të rënda („Të lashta janë fjalët që më thonë se bota është një labirint”).

     Edhepse mund te bëhet fjalë për një tematikë evidente, mund të themi se në kapitujt e librit E pashë botën, autori tenton të plasojë subjekte sentimentale (S’ka gjë, mere me vete mirësinë, Po ta dinim, Mos qaj) tematika e dashurisë me konotacione zbavitjesk karnale (mishtore), seksuale (Seks në Madrid, Numti 69, Një pyll i heshtur, Fustani i grisur), herë tjera me kuptime të rënda (Pranvera e një gruaje të ve), apo një „ditar pelerinazhi” (Holanda, Rrugësh) etj. Bota e parë nga ai është nganjëherë „një kupolë e trishtë”/…/Hije e pakuptuar” (E pashë botën).

     Erosi (U hap dritarja e shpirtit), sipas vizioneve të poetit, nganjeherë mund të jetë nje fushë të cilës (nuk) i mungojnë thekset individuale, herë tjera mund të jetë një joshje pa ngjyra apo me ngjyra te ndezura.  Të mahnit te Leomi mënyra personale për të notuar ndërmjet ekstremitetesh, nga apokaliptikja në të bukurën, nga shëmtia e botës në hijeshinë e saj, nga enigma e saj në dashurinë që kërkon pastërti ( si në Elidesa, Një dashuri, Dashuri e shpirtit tim. Dashuria është e zëvendësuar me shpërnguljen nga bota banale në botën seksuale, si në Numri 69 („Hipnoza seksuale dergjet/…/ Të zihemi e të përleshemi si dy armiq të përjetshëm”).

     Tejmatanë analizsës së cilësisë, të sëmantikës dhe leksikut, poezia e Leomit është vështirë të inkuadrohet në një stil që të çon te teoritë primordiale të kuptimit përfaqësimtar (reprezentacionist), pragmatik apo të trajtimit përmes tipit kuptim/intencion/, referencë/ ekstension. Pastaj vjen pyetja e përjetshme: si ndryshon individi në „botëra” të ndryshme, të mundshme, reale, të dëshiruara. Tejmatanë falktit se e lidh „dialogun” ndërmjet botëve që „gjëmojnë” në shpirtin e poetit, nënvizohen nganjëherë përjetimet që prisnin të dalin në dritën e vargut nga brigjet e shpirtit ku ishin kyçur, paralelisht me vajtjen nga „shtëpia”. Njësoj ngjet, në njëfarë mase, edhe me poemat që prisnin ëndërra të mbështjella në teshat e poezisë, në një botë „të thyer” e cila i duket si „në duart e njeriut si mes shqyerjes” (E pashë botën).

     Autori  e ndërton poezinë si një ditar të përzemërt, apo, ndoshta si një film të cilin e krijon me jetën, me mendimet, me hapat  e vet, çast pas çasti, sa herë që ndjen në varg. Jo njëherë, përmes mënyrës në të cilën shkruan, Leomi thuajse dëshiron të tregojë se don t’i përjetojë kujtimet e shakmisura në poezi, porsi një piktor që e pikturon shpirtin me penelin e tij, duke i bërë grimë prangat e nostalgjisë. Ai dëshiron që poezia të jetë pjesë e jetës së tij, ta veshë, të jetë në çdo gjë që e rrethon: natyra, të tjerët, e dashura, femrat, qytetet, dashuritë dhe tradhëtitë, refuzimet, dhembjet, trishtimet dhe gëzimet. Se në çfarë mënyre e arrin  këtë, lexuesi rumun mund ta kuptojë duke e lexuar këtë vëllim, që na e ka falë neve përmes përkushtimeve të sinqerta të Baki Ymerit.

     Më në fund, thot poeti, të gjithë „Jemi partnerë të mirësisë? Të gjunjëzuar përballë jetës/ Skllevër të kurioziteteve/ Të skllavëruar nga vetvetja” (Partnerë). Poezia është një çels i një specialiteti të veçantë, përmes të cilit çdokush, ata që krijojnë vargje, dhe në mënyrën e tyre, ata që i (ri)konstruktojnë në zemrën e vet duke i lexuar, çapëlojnë në drejtim të shpirtit të botës. Leomi ëdhtë poeti që shkon nga shtëpia për t’iu rikthyer (edhe) përmes poezisë. Ai është ëndërrimtari që ia prezanton  lexuesit rumun vlerat e një poeti të frytshëm të mërgimit shqiptar, një shëmbëlltyrë të botës së parë përmes syrit të një njeriu që ka dashuruar, udhëtuar dhe parë shumë. (Përktheu nga rumanishtja: B.Y.) 

Your browser may not support display of this image. 

Leom, Am vazut lumea, vëllim antologjik, poezi të rikënduara në gjuhën

rumune nga Albert Voka (Baki Ymeri), Editura Deliana, Bukuresht, 2007.

Posted by Rugovapress in 15:05:27 | Permalink | Comments Off

Nga: Prof. Izmi ZEKA

 

Historia: Abdyl Frashëri, arkitekt i platformës politike të Rilindjes Kombëtare Shqiptare
HISTORIAFaqja: 1/3

Nga: Prof. Izmi ZEKA

Abdyl Frasheri do të portretizohej nga Kristo Frashëri si Ideolog, organizator, diplomat, aktivist, shkrimtar, orator. Pa dyshim kjo dhunti mbi bazën shkencore e historike veç ka marr trajtesën dhe në një mënyrë është studiuar në një masë të konsiderueshme sa për të dhënë fakte për personalitetin e madh të gjysmës së dytë të shekullit XIX. Trajtesat e shumta të bëra në mënyrë studioze paraqesin Abdyl Frasherin personalitetin i cili shkriu kërkesat e shqiptarëve në një platformë politike e kulturore të kohës, një personalitet të shquar të rilindjes kombëtare shqiptare.

Në një shikim më të thellë të veprimtarisë së gjithanshme mund të vijmë në një pikë ku Abdyl Frashëri në gjysmën e dytë të shekullit XIX e sidomos gjatë krizës lindore të vitit 1875 paraqet personifikimin e lëvizjes kombëtare shqiptare, paraqet aspektet politike e diplomatike të kohës.

Platforma e Abdyl Frashërit dhe Kriza Lindore

Sapo filloi lufta Ruso – Turke në maj të vitit 1877 në Janinë u formua Komiteti i Janinës me në krye Abdyl Frahërin që u njoh me emrin Komiteti Shqiptarë. Objektivat ishin të qarta: organizimin e kryengritjes çlirimtare dhe pavarësinë kombëtare. Në përbërje të tij ishin Mehmed Ali Vrioni, Mustafa Nura Vlora, Mane Tahiri, Myslim Vasja Gjirokastra, Mihal Harito, Mehmet Goroshiani, Vesel Dino të cilët përfaqësonin të gjitha trevat e vilajetit të Janinës. Komiteti i Janinës pas organizimit të tij filloi organizimin edhe në vilajetet tjera shqiptare. Qëllimi i shtrirjes së ndikimit të këtij organizimi në bazë të dokumenteve tani veç të argumentuar ishte që të ketë një organizimi të përgjithshëm në të gjitha vilajetet shqiptare në luftën antiosmane për të shpallur lirinë e shqiptarëve. Qysh në kohën e krizës lindore veç Abdyl Frashëri kishte përpiluar programin politik për lëvizjen kombëtare shqiptare. Ngjarjet e mëvonshme treguan se programi i hartuar nga ai ishte një doktrinë që do të shërbente edhe më vonë për të Lëvizjen Kombëtare shqiptare Shikuar këtë doktrinë Abdyl Frashëri e mbështeste mbi të drejtën e kombeve për liri, për paqe, për begati, për shtet etj. Mbi këto parime synim i tij ishte çlirimi i Shqipërisë nga Perandoria Osmane, mbrojtja e tërësisë territoriale dhe formimin e shtetit shqiptarë. Në këtë komporacion doktrina e tij lëvizte mbi dy shina pavarësia politike dhe revolucioni i armatosur. Hyrja e Rusisë cariste në luftë kundër Perandorisë Osmane më 23 prill 1877, u konceptua arsyeshëm nga Abdyl Frashëri. Edhe pse një pjesë e madhe e krerëve feudal shpëtimin e shikoni në mbështetje të Perandorisë Osmane. Qarqet patriotike mendonin se ishte momenti kur shqiptarët duhet të shfrytëzonin këtë situatë dhe të fillojnë luftën e armatosur për tu çliruar nga porta e lartë. Në këtë situatë e cila ishte e katandisur çdo pritje të mëtejme dhe çdo shmangie apo neutraliteti do të ishte e dëmshme për shqiptarët. Duke analizuar mirë rrethanat politike në Ballkan, raportet e shteteve, shqiptarët duhej të përdornin diplomacinë për të krijuar aleat për tu çliruar nga osmanët. Ishte njohës i mirë edhe i rrethanave ndërkombëtare, por edhe në aspektin e brendshëm organizativ e revolucionar. Pikërisht gjatë luftës Ruso Turke filluan të mbahen zgjedhjet në perandorinë Osmane. Zgjedhjet filluan duke menduar se me ardhjen e dimrit rusët do të pësonin humbje dhe në një mënyrë do të konsolidohej perandoria duke u konstituuar parlamenti i dytë osman. Nga këto zgjedhje Vilajetit të Janinës i takonin 6 deputet, ku ndër ta u zgjodh edhe Abdyl Frashëri. Komiteti i Stambollit vazhdimësi e programit të Komitetit të Janinës/Nga dokumentet e mbetura shihet se shumica e zgjedhur për parlamentin e dytë osman ishin të Komitetit të Janinës. Qëllimi i Abdyl Frashërit ishte që Komitetin e Janinës ta shndërrojë në një Komitet gjithëshqiptar. Pikërisht në këtë kohë në valën e luftës Ruse-Turke, ai u nisë drejt Stambollit me disa deputet të parlamentit osman. Duke vlerësuar se në Stamboll ishin shumë personalitete të kohës dhe patriot të devotshëm më 18 dhjetor të vitit 1877 u formua Komiteti Qendror për mbrojtjen e të drejtave të Kombësisë shqiptare. Ky komiteti siç do të quhej më vonë Komiteti i Stambollit përfaqësohet nga personalitete të shquara të Vilajeteve Shqiptare. Kryetar ishte zgjedhur Abdyl Frashëri. Anëtarë të këtij Komiteti, ishin Pashko Vasa, Jani Vreto, Ymer Prizreni, Zija Prishtina, Sami Frashëri, Ahmet Koronica, Mihal Harito, Iljaz Dibra, Mehmet Ali Vrioni, Seid Toptani, Mustafa Nuri Vlora, Mane Tahiri etj. Formimi i këtij Komiteti pati jehonë të madhe ndër shqiptarët, tani edhe mundësia e përfaqësimit ishte më e madhe dhe lirisht mund të flitej dhe përfaqësohet ideja e vetë shqiptarëve në territoret e okupuar nga perandoria Osmane. Në këtë kohë Abdyl Frashëri kishte pasur shumë takime me përfaqësues grek rreth një aleance të mundshme për të luftuar kundër perandorisë Osmane. Natyrisht se kjo aleancë shihej nga Abdyl Frashëri si interes i dy palëve, e në veçanti i krijimit të parakushteve për pavarësimin e Shqipërisë. Megjithatë për shkak të lajthitjeve të qeverisë greke bisedimet u ndërprenë për të dytën herë me radhë më 25 dhjetor 1877. Pas ndërprerjes së bisedimeve, në këtë kohë ushtria Ruse po përparonte drejtë Stambollit. Në këto rrethana ushtria Serbe dhe Malazeze duke parë se ushtria turke po dobësohej e filluan luftën kundër ushtrisë turke. E krijuar në teren dhe sidomos lufta e ushtrisë serbe dhe malazeze drejt jugut solli frikën e pushtimit të trojeve shqiptare dhe copëtimin e vilajeteve të Kosovës dhe Shkodrës. Në këtë periudhë të një situate të tendosur anëtari i Komitetit të Stambollit Pashko Vasa i kishte dërguar një parashtresë kryeministrit Osman në të cilën kërkohej që të jepej leje për të formuar një organizatë politiko ushtarake shqiptare, për të mbrojtur trojet amtare nga invazioni serb, malazez dhe grek. Abdyl Frashëri mori pjesë në punimet e parlamentit të dytë osman në fund të dhjetorit të vitit 1877.

Deputeti i Janinës

Sa ishte deputet në parlamentin osman Abdyl Frashëri bëri një jetë të bujshme parlamentare, duke diskutuar për të gjitha pikat që kishin rëndësi. Në një seancë parlamentare kishte shtruar pyetjen cili është shkaku i prapambetjes së perandorisë osmane i mbarë viseve që zotëron. tri janë arsyet u përgjigj ai “e para, padituria, e dyta despotizmi; e treta, paaftësia e funksionarëve që ndodhen në krye të punëve, të cilët merren me argëtime ose me kotësira por aspak me përparimin e shtetit dhe të kombit”. Vlerësimi i Abdyl Frashëit në parlamenti osman për një sistem arsimor masiv dhe laik në vend të rrjetit shkollor të kufizuar dhe dogmatik, me metoda mësimore moderne paraqiste pikëpamjet iluministe si një patriot demokrat revolucionar. Fitorja e Rusisë, Traktati i Shën Stefanit i cili vendosi në kurriz të shqiptarëve, insistimi i fuqive të shteteve perëndimore për të shpëtuar perandorin Osmane, tani ishte një sfidë për ideologun e lëvizjes kombëtare shqiptarë. Tani rrethana të reja të krijuar, me ambicie të shteteve të Ballkanit për copëtimin e territoreve shqiptare duhej të merreshin masa të tjera. Në këto rrethana ideja për një kryengritje antiosmane u hoq nga projektet e Komitetit të Stambollit. Në këtë mënyrë filloi përpunimi i një programi të ri politikë i cili siç do të shihet më vonë do të krijoj Lidhjen shqiptare të Prizreni. Promotori i përpilimit të programit të lidhjes ishte prapë Abdyl Frashëri. Në këtë rast pozita e shqiptarëve ndryshoi rrënjësisht pasi diplomacia Ruse, Shqipërinë nuk e shihte as si nocion gjeografik e lërë më shumë.

Abdyl Frashëri dhe Traktati i Shën Stefanit

Paqja në Shën Stefan ishte akti më i vrazhdët ndërkombëtar që tronditi themelet e shtetit të imagjinuar shqiptar. Të copëtuar në katër shtete, krijim i kushteve për një asimilim të plotë por edhe pamundësia për të krijuar ura lidhëse qoftë politike dhe organizative. Tani shtrohej një nevojë e ngutshme për të mbrojtur tërësinë territoriale për të mos lejuar shkëputjen dhe ndarjen në katër shtete siç parashihte Traktati i Shën Stefanit i 3 marsit 1878. Nga dokumentet e gjetura thuhet se Abdyl Frashëri shkroi tre artikuj në tri gjuhë të ndryshme në Turqisht, në Greqisht dhe Frëngjisht. Një në Stamboll, një në Vjenë dhe një në Trieste, në adresa të organeve periodike. Këta artikuj bartin një mesazh; qëndrimin e shqiptarëve kundër Traktatit të Shën Stefanit dhe pretendimeve të shteteve fqinjë. Ky rilindës shkruante rreth ndarjes së territoreve shqiptare “Letër nga Janina” e cila u botua në gazetën e Stambollit “Basiret” më 21 prill 1878 me nënshkrim të deputetit nga Janina. “Ky lajm ka mbuluar në mjerim dhe në zi të gjithë shqiptarët. Megjithatë, ata prapë ngushëllohen duke mos marrë këtë lajm për të vërtetë’, duke vazhduar ‘”Shqiptarët, të cilët në natyrën e tyre janë të lindur me vyrtytin e burrërisë e të trimërisë, nuk i janë nënshtruar asnjë kombi qysh prej kohrave të lashta” Artikulli Frëngjisht ”Shqipëria dhe Traktati i Shën Stefanit” u botua më 26 prill 1878 në revistën e përjavshme “Messager de Vienne” (lajmëtari i Vjenës) ku nënvizohej duke theksuar “… Evropa e lirë dhe e qytetëruar nuk duhet të pajtohet me Traktatin e Shën Stefanit, sepse ky traktat nuk sjell çlirimin e popujve të lindjes por nënshtrimin e njërit ndaj tjetrit, nënshtrimin e kombësive josllave ndaj kombësisë sllave, të popujve të vegjël ndaj popujve të mëdhenj, të popujve pa mbrojtje ndaj shteteve të fuqishme, të banorëve mysliman, ndaj popullsisë krishtere”. Çfarë do të bëje Evropa, pyeste Abdyli për një komb të varfër dhe pa mbrojte, siç është Shqipëria? Artikulli i tretë greqisht u botua me një vonesë më 23 maj 1878, në një revistë kulturore “Kleio” që dilte në Trieste asokohe nën sundimin e Austro-Hungarisë. Abdyl Frashëri në këta tre artikuj në mënyrë koncize mundohej që ti bind se të drejtat e shqiptarëve janë edhe interes i vetë Ballkanit dhe Evropës. Ai po ashtu edhe mbi të drejtën historike argumentonte lashtësinë shqiptare. Këto pohime të Abdylit të cilat sipas dokumenteve të mëvonshme shihet se quan peshë dhe patën ndikim të madh. Për argumentimin e lashtësisë së shqiptarëve nuk la pa përmendur duke u referuar pohimeve të Homerit, Herodotit, Hesoidit, Polibit apo Strabonit. Shikuar në kohën që u bënë këto shkrime, mund të konstatojmë se jehona e tyre pati ndikim të madh në qarqet evropiane por edhe të perandorisë .Pothuajse përherë të parë në mes të qendrave kryesisht si të Stambollit etj flitej për çështjen shqiptare, për jetën e tyre, historinë e tyre dhe atë nga një deputet i parlamenti Osman nga Janina.

Posted by Rugovapress in 14:55:24 | Permalink | Comments Off

Monday, August 6, 2007

Dr. Kujtim M. Shala: Sprova për një Poetikë

 
Me “koha jonë është kundër normimit të mendimit mbi letërsinë” nis S. Hamiti librin Variante të vitit 1974. Ky formulim i parë, si dhe titulli, shenjon dalje nga Poetika. Por, Variante e tekstet e projektit që hap ky libër shoqërohen nga metateksti i përsëritur: Sprova për një Poetikë. Nëse dilet nga njëra, drejt cilës Poetikë ecet?
Koncepti i sprovës është ai i dialogut me tekstin mbi të mundshmen e kërkimit. I ikjes nga jashtësia, nga ideologjia, për te modelet e brendshme të letërsisë. E mundshmja e kërkimit promovon variantin. Përqendrimi te modelet provon dijen e njëkohësisht e prodhon atë.
Ky tip kërkimi gjen autorët e dashur, andaj vë relacion të pëlqimit, të pranimit, pa rënë asnjëherë në monolog. Leximi i tekstit në prerje kohësh mundëson që, përpos Objektit, të përshkruhet edhe procesi i kërkimit. I pari të çon nga autori; i dyti nga kërkuesi. Gjithsesi, dy Subjekte, andaj dy subjektivitete, që komunikojnë ndërmjet vete. Më tej, gjithë kjo mundëson leximin sistematik. Vetvetiu shmanget iluzioni për argumente të mirëqena, për ta kërkuar e artikuluar argumentin personal, në shkallë të lartë referencialiteti me Objektin. Leximi vihet nën shenjën e personales.

T’i rikthehemi metatekstit: Sprova për një Poetikë. Pra, Një Poetikë. Një që të kthen te Subjekti, për ta përjashtuar Një-shin normues letrar, qoftë edhe jashtësor. Me këtë, sprova rri larg shkrimit të kohës, afër shkrimit asnjanës në një kahje; të bardhë ndaj jashtësisë, të hapur ndaj botës së Subjektit-kërkues.
Prapë, sprova, por për një poetikë. Çfarë i mban së bashku ato? Jo principi i Historisë së letërsisë, por i një Historie letrare, i një historie të formave, që s’u referohet njëjtësive, por ndërrimeve, shpërndërrimeve të formave letrare në kohë e tek autorë të ndryshëm. Historia letrare e S. Hamitit bën për Objekt: statuset e teksteve, andaj zbret te pozicionimet e autorëve, tek idetë; strukturat si shfaqje të teksteve në shenja të ndërliqshme; kodet ligjërimore; kodet tematike në kuptimin transhistorik.
Përfundimisht, dalja nga Poetika normuese hap rrugë për tekstet ndërmjetëse, metatekstet, për t’u rivënë pakti me lexuesin. Rikthehet triada: Autor/Studiues/Lexues. Por, kjo triadë s’mund të funksionojë pa një pranim të variantit të kërkuesit nga ana e lexuesit. Gjithsesi, nënvizohet e kërkohet një ngjashmëri e brendshme e entiteteve që përbëjnë triadën.
Kritika e subjektit, çfarë është kjo e S. Hamitit, kërkon e provon daljen nga shkollat letrare; zvogëlon përgjërimin për metodat, duke i asimiluar ato përballë modeleve që japin tekstet. Kërkimi letrar nënkupton përnjëherësh edhe Shkrimin. Qarku mbyllet: nga Shkrimi, nëpër Kërkimin, te Metashkrimi – një shkallë e dytë e literaturës e shpallur.

Por, t’u referohemi teksteve veçan.

Variante është libri i identitetit të kërkimit të S. Hamitit. Hapje e dialogut me letërsinë nëpërmjet shkrimit. Për aq sa shpall projektin autorial, bën të njohur ëndrrën e kërkimit. Kur u referohet veprave e autorëve të caktuar, manifeston një fazë kërkimi. Duke qenë hapje e shpallur ndaj letërsisë, Variante jep shenjat e teorisë së kërkimit. Dhe, sot, them, vepra e këtij autori është një konsekuencë e atyre shenjave. Pa asnjë shpërputhje. Ka veç zhvillim të tyre hap pas hapi, deri te Bioletra.

Teksti i dramatizuar e përqendron kërkimin e shkrimin nën shenjën identifikuese të autorit. Është libër i insistimit të lartë në kërkim. Libër që kthen në letërsi autorë themelorë të rrezikuar nga moskuptimi, zhurma, dikur nga akuza, si Lasgushi e A. Pashku. Leximi i promovuar te Variante, te Teksti i dramatizuar gjen një sërë provash.

Arti i leximit kërkimin e ka mjet e Objekt përnjëherë. Derisa është art, art i leximit, vetvetiu shenjon interpretimin. Por, dalje nga kërkimi i filluar herët nuk ka; teksti s’arratiset te një hermeneutikë që rigjen Gadamerin, meqë nuk synohet leximi i pritshëm.
Një lexim i formave është shenjë e madhe e kërkimit të këtij autori edhe në këtë libër. Forma shihet si esencë e tekstit, idetë si finalitet.

Vetëdija letrare sintetizon rezultatet e kërkimit, si në lidhje me objekte, me vepra të caktuara, si në nivelin e teorisë. Por, Vetëdija letrare artikulon dilema të reja, andaj shpall projekte të reja, sidomos te eseja Kodet e mëdha të letërsisë shqipe. Formulimi vetëdija letrare bëhet atribut për shkrimin e projektuar, të menduar, për tekstet me status letrar në nivel të parë, për tekstet nën shenjën e letërsisë, nga autorët filobiblikë tek autorët bashkëkohorë.

Letra shqipe ecja nëpër pyllin e strukturave e të formave letrare shtyhet nga një „pyll i errësuar i letrave shqipe“, që nënkupton „autorët e nemun“, autorët që s’i përmban ideologjia e diktatit, autorët e esencave nacionale e të rebelimeve personale. Tash, shkrimi del me plot shenja të mallit, do të thosha, të leximit të hershëm, të përhershëm, të autorëve, e të shkrimit të vonë për ta. Aty janë: Fishta, Skiroi, Konica, M. Frashëri, Lasgushi, Kuteli, Trebeshina, Pashku, Xhaferri, Dërvishi, J. Gërvalla, Demolli, A. Spahiu etj.
Tekstet e pesë Sprovave të S. Hamitit janë të farës së studimit e të esesë. Këto të dytat, bartin premisa teorike, së paku për nga Objekti. Ruajnë përherë interesimin për Poetikën; bëhen shenjë e hyrjes në Poetikë. Kjo na kthen te pyetja iniciale.

Poetika

Nëse dilet nga njëra, drejt cilës Poetikë ecet?
Jemi te Bioletra. Ajo të tërën e zhvendos në planin e teorisë, nëpërmjet përvojës personale të shkrimit e të leximit. Andaj, Bioletra është teori personale. Jo se ajo braktis referencat (nga Platoni te Borhesi, Barti, Bashlari e Zheneti; e, në planin e mitologjisë letrare, nga Miti i Narcisit te Narcisi personal), por se ato i sheh nga pozicioni personal i shkrimit dhe i leximit. Ky shkrim e ky lexim, të artikuluar si Poetikë, i bashkohen mbretërisë së teorive të mëdha.
Bioletra barazon Jetën me Letrën. Andaj, ajo vë kufirin më të largët të teorisë. Gjithë ç’kërkon Bioletra është shkrimi nga jeta personale, shkrimi i dhembjeve e i lumturisë së individit, kthimi nga vetja përfundimisht.
Nëntitulli Bioletrën e përcakton si Një teori. Kjo e mban të lidhur me autorin përherë. Bioletra nuk kërkon status normuesi; nuk mëson si të shkruash e të lexosh, por dëshmon, në nivel të teorisë, një përvojë shkrimi e leximi. Apo nuk shpall ajo se, shkrimi e leximi janë akte individuale?

Bioletra është kurorë e kërkimit letrar të S. Hamitit. Por, ajo sugjeron kthimin në fillim gjithherë, për ta rinisur kërkimin. Përfundimisht, në kuptimin e statuseve, Bioletra Objektin e ka nga teoria, diskursin nga eseja. Edhe vetë diskursi mundëson prani të autorit në tekst përballë Objektit të tillë. Ky diskurs gjithnjë, përpos informatës e dijes, mundëson rrëfimin, bashkë me një mitologji personale, prandaj me një metafizikë të tillë.

Përmbyllje

Sprovat për një poetikë, sot, i kemi bashkë, në një botim, siç ka dëshiruar përherë autori. Tekstet përbërëse të tyre ruajnë rendin e shfaqjes në kohë. Në këtë botim janë edhe veprat e tjera të S. Hamitit. Duke qenë ndër shfaqjet kryesore të kërkimit e të shkrimit letrar shqiptar të disa dekadave, botimi i tyre sot është akt i manifestimit të kulturës shqiptare. Një identitet i sotëm; një trashëgimi e nesërme, e përhershme.
Nëse autorët themelorë nënkuptojnë autorët e tjerë në kohë të caktuara, kërkimi modern shqiptar, në kuptimin e një projekti të shpallur e të përmbushur, identifikohet së pari e fuqishëm me veprën e S. Hamitit. Gjithë kjo si rezultat i leximit të letërsisë duke qenë njeri i letërsisë. Secili Shkrim e Kërkim që stoliset me shenjën e Subjektit, bart, njëkohësisht, shenjën themelore të modernitetit. Pastaj, vepra vetvetiu kalon në një shenjë të tij (të modernitetit). Dhe, unë po flas për modernitetin si përfaqësim e si vlerë.

(Ky tekst është lexuar në përurimin e Veprës komplete të Sabri Hamitit, më 22. XI. 2002. Autori është kritik letrar dhe asistent në Fakultetin e Filologjisë në Prishtinë)

Posted by Rugovapress in 14:08:57 | Permalink | Comments Off

nga Enver Robelli; Një qeveri (tjetër) për Kosovën!

 

PDF Printoni E-mail
Shkruar nga Enver Robelli   
e premte , 22 qershor 2007
ImageKy vend e meriton një qeveri tjetër. Jo këta cirkusantë, shitës tenderësh, vjedhës, mashtrues dhe keqpërdorues të të mirave publike. – Kosova ka mijëra njerëz profesionistë dhe të ndershëm, të cilët do ta kryenin punën e ministrit në dobi të këtij populli të ligështuar nga krerët e krimit

Si do të dukej Kosova me një qeveri tjetër? Me anëtarë qeverie, të cilët janë profesionistë, të ndershëm, me integritet moral dhe dinjitet njerëzor?

Paramendojeni Kosovën me ministra, të cilët postet i fitojnë për shkak të aftësisë dhe jo si pasojë e ryshfetit, krimit të organizuar, ortakllëkut me dilerë droge, kërcënimeve dhe kontrabandës me armë, spastrimit të parave? Paramendojeni Kosovën me ministra, të cilët ecin si njerëz dhe nuk defilojnë të dehur tapë me eskorta të zeza, të blera me paratë e këtij mileti të humbur në amulli dhe të ligështuar nga krerët e krimit? Kosova e meriton një qeveri tjetër. Jo këta cirkusantë, shitës tenderësh, vjedhës, mashtrues dhe keqpërdorues të të mirave publike. – Kosova ka mijëra njerëz profesionistë dhe të ndershëm, të cilët do ta kryenin punën e ministrit në dobi të këtij populli.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë të ishte dr. Muhamedin Kullashi, profesor i filozofisë në Universitetin Paris 8, vrojtues i shkathët i problemeve shoqërore, mësimdhënës me përvojë të gjatë në fushën e arsimit, përkthyes i veprave të rëndësishme filozofike.

Paramendojeni Kosovën sikur ministre e Drejtësisë të ishte Brikena Muharremi, avokate (Barrister-of-Law) në Londër, e punësuar në një zyrë të njohur të avokaturës në kryeqytetin britanik, eksperte për marrëdhënie publike.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Pushtetit Lokal të ishte dr. Martin Berishaj, profesor i shkencave politike në Universitetin e Lubjanës, ekspert për çështje të decentralizimit, sociolog i kulturës, historian, këshilltar në Ministrinë e Jashtme të Sllovenisë.

Paramendojeni Kosovën sikur ministre e Punëve të Jashtme të ishte dr. Edita Tahiri, një politikane me përvojë të gjatë në fushën e lobimit në favor të pavarësisë, një zonjë e kulturuar me raport normal ndaj opinionit publik, e cila e kishte braktisur Lidhjen Demokratike të Kosovës në çastin kur këtë parti e mbuloi korrupsioni.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Kulturës, Rinisë, Sportit dhe Çështjeve Jorezidente të ishte Ymer Shkreli, njëri prej shkrimtarëve më të mirë të Kosovës, i cili ka shkruar romane, drama, skenarë filmi, radiodrama, këngë, vëllime me poezi. Një intelektual që prej shumë vitesh jeton në “vetizolim vullnetar” në një fshat malor të Zvicrës, larg llumit “intelektual” kosovar.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor të ishte Lulzim Kabashi, njëri prej arkitektëve më të mirë në Kroaci, projektues objektesh bashkëkohore, i shpërblyer me çmime të njohura për arkitekturë në Zagreb.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Punës dhe Mirëqenies Sociale të ishte dr. dom Lush Gjergji, themelues i shoqatës bamirëse “Nënë Tereza”, famullitar e humanist i njohur, një zë i shquar i tolerancës ndërfetare dhe ndëretnike.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Transportit dhe Postë-Telekomunikacionit të ishte dr. Virtyt Koshi, i shkolluar në Oxford, njërin prej universiteteve më të famshme të botës. Ekspert me renome ndërkombëtare në fushën e telekomunikacionit, menaxher në kompaninë “Vodafone”.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Tregtisë dhe Industrisë të ishte Bashkim Canolli, ekonomist i diplomuar në Universitetin e Zürichut, pronar i një firme në Zvicër për konsultime, prokurim, auditim, këshillime për eksport dhe import mallrash, shkëmbime dhe këshillime në të gjitha çështjet tregtare dhe administrative.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural të ishte dr. Vilson Mirdita, bashkëpunëtor shkencor në Universitetin e Hohenheimit në Gjermani, ekspert për çështje agrare, gjenetikë, drithëra. Autor punimesh të rëndësishme shkencore për bujqësinë.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Ekonomisë dhe Financave të ishte dr. Nexhmi Rexha, profesor i ekonomisë në Curtin University of Technology (Australi), profesor shumëvjeçar i Universitetit të Prishtinës, ekspert i sistemit bankar, marketingut dhe biznesit.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Shëndetësisë të ishte dr. Fatmir Dalladaku, kirurg në spitalin e njohur të sëmundjeve të zemrës (Herzzentrum Lahr/Baden në Gjermani), i cili ka kryer shumë operacione në zemër të hapur dhe ka një përvojë të çmuar në sistemin shëndetësor gjerman.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Punëve të Brendshme të ishte Jonuz Tërstena, njëri prej ekspertëve më të njohur të Kosovës në fushën e kriminalistikës, i cili si profesionist i vërtetë gjatë gjithë këtyre viteve ka qëndruar larg politikanëve dhe banditëve muskulozë.

Paramendojeni Kosovën sikur ministër i Energjisë dhe Minierave të ishte dr. Gurakuq Dajaku, inxhinier dhe bashkëpunëtor shkencor në Universitetin e Ushtrisë Gjermane në Mynih, i shpërblyer me disa çmime të njohura për studimet e tij në fushën e energjisë elektrike.

Me një qeveri të tillë, Kosovës nuk do t’i duhej fare një kryeministër! Fundja, as Zvicra nuk ka kryeministër, por vetëm ministra të kualifikuar!

Posted by Rugovapress in 13:44:57 | Permalink | Comments Off